به گزارش خبرنگار گروه سیاسی پایگاه خبری تحلیلی «صبح توس»؛ بررسی تجربه دفاع مقدس و تحولات سالهای پس از آن، از منظر گفتمان مقاومت، صرفاً به تحلیل عرصه نظامی محدود نمیشود و در این نگاه، موضوعاتی همچون اعتماد به ظرفیتهای داخلی، تابآوری اجتماعی، وحدت، نحوه مطالبهگری از مسئولان و چگونگی مواجهه با فشارهای اقتصادی نیز اهمیت پیدا میکند.
سید رضا موسوی، کارشناس مسائل سیاسی، در گفتگویی تفصیلی با «صبح توس» با تأکید بر اینکه دفاع مقدس را باید جلوهای از یک گفتمان فکری و اجتماعی دانست، معتقد است مقاومت زمانی معنا پیدا میکند که جامعه در مسیر انتخابشده خود، با وجود فشار، تحریم و تهدید، از باور به آن مسیر دست نکشد.
او در این گفتگو ضمن تشریح گفتمان مقاومت، به موضوع اعتماد به توان داخلی و پیوند آن با سیاستهای اقتصاد مقاومتی پرداخت و با اشاره به تجربه جنگ، بر ضرورت حفظ وحدت و پرهیز از تبدیل نقد مسئولان به تخریب و تضعیف تأکید کرد.
موسوی همچنین درباره شرایط اقتصادی کشور، مسئولیت دولت و مردم، آثار جنگ و فشارهای خارجی و ضرورت مطالبهگری از مسئولان سخن گفت و بر این نکته تأکید کرد که مشکلات موجود را نمیتوان صرفاً به عملکرد یک دولت یا یک مجموعه نسبت داد و در عین حال، مسئولان نیز باید برای کاهش مشکلات مردم تلاش بیشتری داشته باشند.
متن این گفتگو در ادامه از نظر مخاطبان میگذرد.
دفاع مقدس را باید فراتر از میدان نظامی دید
صبح توس: اگر بخواهیم از تجربه دفاع مقدس برای شرایط امروز کشور استفاده کنیم، مهمترین مفهومی که باید از آن استخراج شود چیست و مقاومت در این نگاه چه تعریفی دارد؟
موسوی: به اعتقاد من، حادثه دفاع مقدس را نباید صرفاً در قالب یک حادثه امنیتی یا یک رویارویی نظامی خلاصه کرد. البته در بُعد نظامی، با وجود شرایط دشواری که در آن زمان داشتیم و با وجود محدودیتهایی که وجود داشت، فرماندهان و رزمندگان ما ابتکاراتی به خرج دادند که برخی از عملیات آن دوران هنوز در دانشگاههای بزرگ نظامی دنیا تدریس میشود؛ اما اگر دفاع مقدس را فقط به این بخش محدود کنیم، از بخش مهمتری از این تجربه غفلت کردهایم.
دفاع مقدس جلوهای از یک تفکر و گفتمان بود که امام راحل در جامعه احیا کردند و آن، گفتمان مقاومت بود. این گفتمان بر ایستادگی در برابر زورگویی، فشار و زیادهخواهی و حفظ عزت و استقلال استوار است.
مقاومت به این معنا نیست که انسان بدون شناخت شرایط، صرفاً بر یک موضع اصرار کند. مقاومت زمانی معنا پیدا میکند که یک مسیر آگاهانه انتخاب شده باشد و انسان به حقانیت آن مسیر باور داشته باشد و سپس فشارها، تحریمها، تهدیدها و زورگوییها نتواند او را از ادامه مسیر منصرف کند.
در این نگاه، یکی از شاخصهای مهم مقاومت، اعتماد به وعده الهی و در مقابل، بیاعتمادی به وعدههای مستکبرانه است. انسان باید به نصرت الهی ایمان داشته باشد و بداند اگر مسیر خود را آگاهانه انتخاب کرده و برای آن تلاش میکند، فشار دشمن نباید موجب عقبنشینی او شود.
من یک خاطره از دوران دفاع مقدس شنیدهام که این مفهوم را به خوبی نشان میدهد. یکی از رزمندگان تعریف میکرد که در غرب کشور قرار بود عملیاتی برای پاکسازی یک روستا از دست دشمن و گروهکها انجام شود. قرار بود مهمات در غروب برسد تا رزمندگان شبهنگام عملیات را آغاز کنند، اما مهمات نرسید و شرایط به گونهای بود که امکان تأمین آن نیز وجود نداشت.
پس از نماز عشا، سردار محمدزاده که فرمانده آن نیروها بود، سر از سجده برداشت و به نیروها گفت که با وجود نرسیدن مهمات، برای عملیات حرکت میکنیم. استدلال او این بود که اگر خداوند بخواهد این روستا را با هزار فشنگ آزاد کند، همان هزار فشنگ را فراهم میکند و اگر بخواهد، با صد فشنگ نیز میتوان این کار را انجام داد؛ به شرط آنکه ایمان و اعتقاد وجود داشته باشد. طبق همان روایت، نیروها حرکت کردند، عملیات انجام شد و حتی بخشی از مهمات نیز اضافه آمد.
این نگاه، معنای مقاومت است؛ یعنی انسان در کنار استفاده از امکانات و ظرفیتها، باور خود را از دست ندهد و فشارها موجب نشود از مسیری که به آن اعتقاد دارد، صرفنظر کند.
تجربه مقاومت باید به اقتصاد و تولید هم منتقل شود
صبح توس: شما بر گفتمان مقاومت تأکید دارید؛ اما این مفهوم چگونه میتواند از عرصه نظامی به حوزه اقتصاد، تولید و زندگی مردم منتقل شود؟
موسوی: اگر ما گفتمان مقاومت را فقط برای میدان نظامی تعریف کنیم، بخش مهمی از موضوع را از دست دادهایم. یکی از شاخصهای مقاومت، اعتماد به نفس ملی و اعتماد به ظرفیتهای داخلی است. همین مسئله در سیاستهای اقتصاد مقاومتی نیز مورد توجه قرار گرفت و اقتصاد مقاومتی را میتوان در امتداد همین نگاه به مقاومت دانست.
به اعتقاد من، هرجا در کشور به این گفتمان عمل کردیم، نتیجه گرفتیم و هرجا از آن فاصله گرفتیم و چشم به بیرون دوختیم که دیگران بیایند و مشکلات ما را حل کنند، با آسیب و عقبماندگی مواجه شدیم.
اگر در حوزه نظامی توانستهایم دستاوردهایی به دست آوریم، این پرسش مطرح است که چرا نباید همین اعتماد به ظرفیت داخلی را در حوزههای دیگر نیز دنبال کنیم؟ چرا نباید در صنعت، خودروسازی، تولید و حوزه معیشت مردم، به ظرفیتهای داخلی توجه بیشتری داشته باشیم؟
من معتقدم اگر همان نگاه و اعتمادی که در حوزه نظامی وجود داشت، در بخشهای اقتصادی و تولیدی نیز با جدیت دنبال میشد، میتوانستیم دستاوردهای بیشتری داشته باشیم. البته این به معنای نادیده گرفتن ارتباطات خارجی نیست، بلکه مسئله اصلی این است که نباید اساس حل مشکلات خودمان را به دیگران وابسته کنیم.
گفتمان مقاومت یعنی وقتی کشور با فشار مواجه میشود، به جای اینکه تصور کنیم راهی جز تسلیمشدن یا چشم دوختن به بیرون وجود ندارد، ظرفیتهای خودمان را فعال کنیم. این موضوع در اقتصاد اهمیت زیادی دارد، زیرا زندگی مردم مستقیماً تحت تأثیر تصمیمهای اقتصادی، تولید، قیمتها و وضعیت معیشت قرار میگیرد.
بنابراین، اگر قرار است از تجربه مقاومت سخن بگوییم، باید ببینیم این فرهنگ در عرصههای مختلف چگونه میتواند به اعتماد به توان داخلی، تقویت تولید و کاهش آسیبپذیری اقتصادی منجر شود. مقاومت صرفاً یک شعار برای زمان جنگ نیست؛ یک نوع نگاه به مواجهه با فشار و استفاده از ظرفیتهای موجود است.
مقاومت محدود به ایران نیست
صبح توس: در سخنان خود به تحولات منطقه نیز اشاره کردید. از منظر شما، تجربه مقاومت چه تأثیری بر جریانهای منطقهای داشته است؟
موسوی: آنچه من درباره گفتمان مقاومت عرض میکنم، محدود به داخل کشور نیست. امروز آثار این نگاه را در تحولات منطقه نیز میتوان مشاهده کرد. در مورد یمن، عراق، حزبالله و حماس، هرکدام از این مجموعهها تجربهها و شرایط خاص خودشان را دارند، اما از نگاه من، آنچه در این عرصهها دیده میشود، بخشی از نتایج گفتمان مقاومت است.
در مورد یمن، تعبیری که در یک جلسه مطرح شد این بود که چگونه مجموعهای میتواند کاری را که شاید برای آن سالها زمان نیاز داشته، در مدت بسیار کوتاهی انجام دهد. اگر امروز تحولات یمن را میبینیم، از نگاه من این مسئله نتیجه یک فرهنگ و باور مقاومتی است.
البته اینجا باید به نقش افرادی که در این مسیر تلاش کردند نیز توجه داشت. شهدایی مانند شهید حسن ایرلو، شهید حاجیزاده، شهید طباطبایی و شهید حاج قاسم سلیمانی و همچنین تلاشهایی که فرماندهان و نیروهای مختلف انجام دادهاند، در این نگاه مورد توجه قرار میگیرند.
من خاطرهای از شهید حاجیزاده دارم که در یک جلسه مطرح شد. در آن جلسه این پرسش وجود داشت که آیا به یمن موشک میدهیم یا نه و اساساً موضوع چگونه دنبال میشود. یک جعبه دستمال کاغذی روی میز بود و شهید حاجیزاده همان جعبه را برداشت و با اشاره به آن، مفهوم ساختن و اتکا به توان داخلی را توضیح داد.
از نگاه من، این مسئله نشان میدهد که اگر یک مجموعه به این باور برسد که باید روی پای خودش بایستد، میتواند مسیر متفاوتی را طی کند.
در مورد عراق، حزبالله و حماس نیز من معتقدم نمونههایی از این مقاومت دیده میشود؛ بنابراین، بحث مقاومت را نباید صرفاً در مرزهای ایران تعریف کرد. آنچه اهمیت دارد، این است که یک جامعه یا مجموعه سیاسی و اجتماعی وقتی تحتفشار قرار میگیرد، آیا تسلیم فشار میشود یا تلاش میکند مسیر خود را ادامه دهد.
وحدت داخلی نباید قربانی اختلافات سیاسی شود
صبح توس: در شرایطی که دولت مستقر با مشکلات و انتقادهای مختلف مواجه است، مرز میان نقد مسئولان و ایجاد شکاف در جامعه را چگونه باید تعریف کرد؟
موسوی: نقد مسئولان هیچ اشکالی ندارد و اتفاقاً مطالبهگری از مسئولان ضروری است؛ اما باید میان نقد منصفانه و تخریب تفاوت قائل شویم. امروز یک دولت از مسیر قانونی و با رأی مردم روی کار آمده است و ما نمیتوانیم عقربه ساعت را به عقب برگردانیم. ممکن است کسی با سیاستها یا عملکردهای دولت موافق نباشد، اما این مسئله نباید موجب شود که وحدت جامعه را تضعیف کنیم.
اگر ایرادی وجود دارد، باید آن را عالمانه و منصفانه مطرح کرد. اگر تصمیمی اشتباه است یا ضعفی در عملکرد وجود دارد، باید درباره همان ضعف صحبت کرد. اما تبدیل نقد به تهمت، تخریب، بیاحترامی یا تضعیف، کمکی به حل مشکلات کشور نمیکند.
در شرایطی که کشور با فشارهای مختلف مواجه است، دشمن اگر ببیند در داخل شکاف ایجاد شده، ممکن است از این وضعیت سوءاستفاده کند؛ بنابراین، حفظ وحدت و همدلی به معنای تعطیلکردن نقد نیست؛ بلکه به معنای مسئولانه کردن نقد است.
من این مسئله را در سخنی که از آیتالله علمالهدی نقل شد نیز مورد توجه قرار میدهم. طبق آنچه خود ایشان برای ما نقل کردند، پس از آغاز به کار دولت جدید، در دیداری که با رهبر انقلاب داشتند، به ایشان گفته شده بود که با رئیسجمهور جدید مدارا کنند و نقاط قوت و ضعف هر فرد را در نظر بگیرند.
این نگاه برای من قابل توجه است؛ یعنی حتی در شرایطی که ممکن است نسبت به عملکرد دولت نقدهایی وجود داشته باشد، اصل حفظ انسجام کشور باید مورد توجه باشد.
در دوران دولتهای گذشته نیز اختلافنظر و انتقاد وجود داشته است. مسئله اصلی این است که انتقاد نباید به ابزاری برای ایجاد شکاف در جامعه تبدیل شود. کشور در شرایطی قرار دارد که ما به وحدت و همدلی نیاز داریم و در عین حال باید مسئولان را نیز برای انجام وظایفشان مورد مطالبه قرار دهیم.
مطالبهگری اقتصادی باید همزمان با درک شرایط جنگ باشد
صبح توس: با توجه به مشکلات اقتصادی و فشار معیشتی مردم، آیا تأکید بر شرایط جنگی نباید به ابزاری برای توجیه ضعف عملکرد مسئولان تبدیل شود؟
موسوی: خیر؛ من معتقدم مسئولان باید پاسخگو باشند و مردم نیز باید مطالبه داشته باشند. حتی رهبر انقلاب نیز بر این موضوع تأکید کردهاند که مسئولان باید تلاش بیشتری برای حل مشکلات مردم داشته باشند؛ بنابراین، اینکه شرایط جنگی وجود دارد، به این معنا نیست که مسئولان از مسئولیتهای خود معاف هستند.
اما در کنار این مطالبهگری، باید واقعیتهای موجود را نیز دید. بخشی از مشکلات اقتصادی میتواند به سیاستهای داخلی و ضعف عملکرد دستگاهها مربوط باشد و این بخش باید مورد نقد و مطالبه قرار گیرد. اما همه مشکلات را نمیتوان فقط به ضعف دولت نسبت داد.
کشور در شرایط جنگ قرار داشته و از این جنگ آسیبهایی دیده است. فشار خارجی، محاصره و محدودیتها نیز بیتأثیر نیست؛ بنابراین، تحلیل وضعیت اقتصادی باید مجموعه عوامل را در نظر بگیرد.
در حوزه اقتصادی، مسئولان باید متناسب با شرایط موجود تصمیمگیری کنند. وقتی کشور در شرایط جنگی قرار دارد، حوزه اقتصادی نیز نیازمند توجه ویژه است. من معتقدم مسئولان اقتصادی باید این شرایط را جدی بگیرند و برای مدیریت وضعیت موجود تلاش بیشتری انجام دهند.
از طرف دیگر، وضعیت اقتصاد جهانی نیز مطلوب نیست. برای مثال، حتی کشورهایی با سابقه طولانی و زیرساختهای اقتصادی مانند آلمان نیز امروز با مشکلات اقتصادی مواجه هستند؛ بنابراین، اینکه تصور کنیم تمام مشکلات اقتصادی موجود فقط به داخل کشور مربوط میشود، تحلیل کاملی نیست.
البته این حرف به معنای نادیده گرفتن مسئولیت دولت نیست. مردم با گرانی، مشکلات معیشتی و افزایش قیمتها مواجهاند و طبیعی است که انتظار داشته باشند مسئولان برای کاهش این فشارها تلاش کنند. کنترل گرانی، مدیریت قیمت ارز و کاهش مشکلات اقتصادی باید در دستور کار مسئولان باشد.
اما در کنار آن، جامعه نیز باید شرایط کلی کشور و فشارهای ناشی از جنگ را در نظر داشته باشد. اگر قرار باشد همه مشکلات را فقط به یک عامل نسبت دهیم، ممکن است از شناخت دقیق مسئله و راهحلهای واقعی آن دور شویم.
شرایط جنگی، زمان تشدید اختلافات داخلی نیست
صبح توس: با توجه به تجربه دفاع مقدس و شرایطی که از آن بهعنوان «جنگ موجودیتی» یاد میکنید، چه نوع رفتار سیاسی و اجتماعی را در داخل کشور ضروری میدانید؟
موسوی: وقتی کشور در یک شرایط حساس قرار دارد، باید اولویتها را درست تشخیص بدهیم. ما در دوران دفاع مقدس هشت سال جنگ داشتیم و پیشکسوتان آن دوران هنوز در جامعه حضور دارند. آن زمان نیز کشور با یک شرایط سخت مواجه بود، اما مسئله اصلی حفظ کشور و مقابله با دشمن بود.
در شرایط امروز نیز اگر از جنگ موجودیتی سخن گفته میشود، باید توجه داشته باشیم که اختلافات داخلی نباید به گونهای مدیریت شود که به شکاف اجتماعی تبدیل شود.
این به معنای آن نیست که همه باید یکسان فکر کنند. جامعه میتواند درباره دولت، سیاستهای اقتصادی، عملکرد مسئولان و تصمیمهای مختلف نقد داشته باشد. حتی من معتقدم این نقدها برای اصلاح امور ضروری است. اما نقد باید در چارچوب انصاف و با توجه به منافع کشور صورت بگیرد.
وقتی اختلافنظر سیاسی به جایی برسد که اصل انسجام اجتماعی را هدف قرار دهد، دیگر مسئله صرفاً یک اختلافنظر سیاسی نیست. دشمن نیز اگر احساس کند در داخل کشور شکاف جدی ایجاد شده، ممکن است از آن استفاده کند.
بنابراین، مردم یک وظیفه دارند و مسئولان نیز وظایفی دارند. مردم باید ضمن مطالبهگری، تابآوری و وحدت خود را حفظ کنند و مسئولان نیز باید با تلاش بیشتر برای حل مشکلات، زمینه کاهش فشار بر مردم را فراهم کنند.
به نظرم مهمترین نکته این است که نباید شرایط موجود را سادهسازی کنیم. نه درست است که همه مشکلات را فقط نتیجه ضعف مسئولان بدانیم و نه درست است که همه مشکلات را به دشمن نسبت دهیم. واقعیت، مجموعهای از عوامل داخلی و خارجی است و برای حل مشکلات باید هر عامل را در جای خودش بررسی کرد.
حفظ تابآوری و اصلاح عملکرد؛ دو مطالبه همزمان
صبح توس: اگر بخواهید جمعبندی کنید، مهمترین مطالبه شما از مردم و مسئولان در شرایط فعلی چیست؟
موسوی: از مردم انتظار میرود تابآوری، وحدت و استقامت خود را حفظ کنند. تجربهای که از سالهای گذشته داریم، نشان میدهد هرجا جامعه در برابر فشارها ایستاده و وحدت خود را حفظ کرده، امکان عبور از شرایط دشوار بیشتر شده است.
در عین حال، مسئولان نیز باید مسئولیت خود را جدی بگیرند. نمیتوان از مردم انتظار داشت که همه فشارها را تحمل کنند، اما برای حل مشکلات اقتصادی و معیشتی تلاش کافی انجام نشود. مسئولان باید بیشتر کار کنند، سیاستهای اقتصادی را با شرایط کشور تطبیق دهند و برای کنترل گرانی و مشکلات معیشتی مردم راهکار داشته باشند.
از سوی دیگر، جامعه باید بداند که بخشی از مشکلات، تحت تأثیر شرایط جنگ و فشار خارجی است؛ بنابراین، باید همزمان دو موضوع را دنبال کنیم؛ نخست، حفظ وحدت و تابآوری در برابر فشارها و دوم، مطالبهگری جدی و منصفانه از مسئولان برای اصلاح امور.
من معتقدم گفتمان مقاومت اگر درست فهم شود، به معنای تعطیلکردن مطالبهگری نیست. اتفاقاً جامعهای که به توان داخلی خود اعتماد دارد، باید از مسئولان خود نیز مطالبه کند که از این ظرفیتها استفاده کنند.
مقاومت یعنی فشار و تهدید، ما را از مسیر انتخابشده منحرف نکند؛ اما در کنار آن باید ضعفهای خودمان را نیز ببینیم و برای اصلاح آنها اقدام کنیم. اگر جایی سیاستی اشتباه است، باید اصلاح شود؛ اگر مدیریتی نیاز به تقویت دارد، باید مطالبه شود و اگر مشکلی در زندگی مردم وجود دارد، مسئولان باید برای حل آن تلاش کنند.
در نهایت، به نظر من تجربه دفاع مقدس این پیام را دارد که جامعه در شرایط سخت، بیش از هر چیز به ایمان، اعتماد به ظرفیتهای خود، وحدت و استقامت نیاز دارد. در کنار این مؤلفهها، مسئولان نیز باید پاسخگوی عملکرد خود باشند و برای کاهش مشکلات مردم تلاش کنند.
آنچه امروز اهمیت دارد، این است که نقد و مطالبهگری در مسیر اصلاح امور قرار گیرد، نه در مسیر ایجاد شکاف. اگر مردم و مسئولان هرکدام وظیفه خود را انجام دهند، میتوان با حفظ وحدت و تابآوری، فشارهای موجود را مدیریت کرد و برای حل مشکلات اقتصادی و اجتماعی نیز اقدامات مؤثرتری انجام داد.
انتهای خبر/
نظرات (0)
هنوز نظری ثبت نشده است. اولین نظر را شما بگذارید!