نبود زیرساخت‌های استاندارد سینمایی و نمایشی در شهرستان جغتای، این روزها به نقطه تلاقی دو روایت متفاوت تبدیل شده است. از یک‌سو متولیان فرهنگی با استناد به ممنوعیت‌های بالادستی در کلنگ‌زنی پروژه‌ها برای شهرهای زیر ۱۰۰ هزار نفر و عدم توجیه اقتصادی برای بخش خصوصی، از راهبرد فازبندی مجتمع نیمه‌کاره و پیگیری اکران فیلم‌های روز در سالن اجتماعات سخن می‌گویند؛ اما از سوی دیگر، جامعه هنری و تعزیه‌خوانان شهرستان با گلایه از تغییر کاربری تنها سالن‌های موجود و بلاتکلیفی یک‌دهه‌ای پلاتوها، ناچارند فرآیند تمرین و اجرای خود را به مساجد و منازل شخصی منتقل کنند. این تقابل میان محدودیت‌های بودجه‌ای دولت و فقر شدید سرانه فرهنگی در شهرستان، ضرورت بررسی عینی وضعیت موجود و راستی‌آزمایی وعده‌های ارائه‌شده را دوچندان کرده است.
سد ضوابط بالادستی
اگر بخواهیم پرونده سینما در شهرستان جغتای را به دور از تعارفات اداری و بیانیه‌های مرسوم بازخوانی کنیم، نخستین گره به نگاه حاکم بر مدیریت کلان فرهنگی کشور بازمی‌گردد.
مجید نقابی، رئیس اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی شهرستان جغتای، در گفتگو با خبرنگار گروه فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی «صبح توس»؛ با صراحت دست روی این قاعده ساختاری گذاشت و گفت: از منظر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و سازمان سینمایی کشور، احداث یک سینمای مجزا و مستقل از صفر تا صد در شهرستان‌هایی با مقیاس جمعیتی زیر ۱۰۰ هزار نفر فاقد توجیه اقتصادی و اولویت بودجه‌ای است.
وی با تشریح پیامدهای این سیاست‌گذاری افزود: به همین سبب، پرونده احداث یک سینمای کلاسیک دولتی و اختصاصی در جغتای عملاً در دستور کار اجرایی دولت نبوده و در پیوست‌های قوانین بودجه کل کشور یا اعتبارات تملک دارایی‌های سرمایه‌ای استان نیز هیچ‌گونه ردیف مستقلی تحت عنوان احداث سینمای جغتای تعریف نشده است.
رئیس اداره فرهنگوارشاد شهرستان جغتای به خط قرمزهای قانونی در کلنگ‌زنی‌های جدید اشاره و تصریح کرد: طبق آیین‌نامه‌ها و قوانین بودجه در سال‌های اخیر، دولت از تعریف پروژه‌های عمرانی جدید به‌ویژه در حوزه فضاهای فرهنگی غیراولویت‌دار منع شده و قانوناً موظف به تکمیل طرح‌های نیمه‌تمام با درصد پیشرفت فیزیکی بالا است؛ بنابراین توزیع اعتبارات در کمیته برنامه‌ریزی شهرستان نیز نمی‌تواند به سمت ساخت یک سینمای جدید سوق پیدا کند.
وی گفت:طرح‌های مشارکتی سال‌های گذشته مانند «سینما امید» نیز به دلیل ناتوانی در تأمین سهم مشارکت محلی توسط شهرداری و فقر شدید اعتبارات تملک دارایی‌ها، از روی کاغذ فراتر نرفت و در مرحله مکاتبه متوقف ماند.
غیبت بخش خصوصی
چرا بخش خصوصی وارد میدان نمی‌شود؟ پاسخی که رئیس اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی جغتای به آن اشاره می‌کند، معادله ساده سود و زیان اقتصادی است. در کلان‌شهرها، سالن‌های سینما در دل پردیس‌های تجاری چندطبقه جانمایی می‌شوند تا بار ترافیک جمعیتی را به سمت فودکورت‌ها، فروشگاه‌ها و شهربازی‌ها هدایت کنند و هزینه سنگین تجهیزات را از ارزش افزوده تجاری برگردانند؛ اما در جغتای چنین بستری مهیا نیست.
نقابی در این خصوص تشریح کرد: اولویت نخست مؤسسه سینماشهر بر حمایت و تجهیز سالن در شهرهای بزرگ، مناطق ویژه یا پردیس‌های سینمایی متمرکز شده و شهرستان‌های کم‌جمعیت در ردیف‌های پایینی تخصیص سیستم‌های مدرن صوت و تصویر نظیر سرورهای اکران دیجیتال (DCP) و پرده‌های استاندارد قرار گرفته‌اند.
از سوی دیگر، هزینه تجهیز یک سالن استاندارد با جهش قیمت‌ها به میلیاردها تومان رسیده است و بخش خصوصی نیز به دلیل دوره بازگشت سرمایه طولانی، پایین بودن نرخ بلیت و فروش گیشه در شهرهای کوچک، هیچ رغبتی برای ورود بدون مشوق‌های سنگین ندارد.
وی ادامه داد: سرمایه‌داران بومی منطقه ترجیح می‌دهند نقدینگی خود را به حوزه‌های مطمئن و سودآور نظیر کشاورزی نوین، معادن، صنایع بالادستی و ساخت‌وساز مسکونی انتقال دهند و عملاً حوزه فرهنگ از سرمایه‌گذاری مولد محروم مانده است.
انزوای هنرمندان بومی
اما آن‌سوی این تبیین‌های ساختاری و اداری، حقیقت جاری بر کف صحنه نمایش شهرستان است؛ جایی که هنرمندان معتقدند ظرفیت‌های بومی نه به‌خاطر نبود استعداد، بلکه به دلیل غفلت و نبود دلسوزی لازم به حاشیه رانده شده‌اند. بر اساس برآوردهای اهالی فرهنگ، حداقل ۳۰ هنرمند مستعد و آموزش‌دیده در جغتای حضور دارند، اما به دلیل عدم وجود امکانات و فقدان کمترین زیرساخت تخصصی، هیچ‌گونه فعالیتی نداشته‌اند و عملاً به حاشیه رانده شده‌اند.
علیرضا نظری‌دوست مدیر کانون هنرمندان جغتای، با انتقاد از بلاتکلیفی فضاهای فیزیکی می‌گوید: متأسفانه آن‌گونه که باید، هنرهای نمایشی در شهر جغتای شناخته نشده است حدود ۱۰ سال یا بیشتر است که سالنی در زیر هتل رضا احداث کرده‌اند، اما به دلیل نبود بودجه و بالاتر از آن نبود دلسوزی و پیگیری لازم، هنوز به بهره‌برداری نرسیده و با گذشت زمان طولانی، کم‌کم عمر مفید ساختمان هم رو به پایان است.
وی با یادآوری روزهایی که شهر لااقل فضایی برای روخوانی و تمرین داشت، افزود: پیش از این یک سالن آمفی‌تئاتر با امکانات جزئی، دارای سن، پرده و صوت در شهر وجود داشت که گرچه ایده‌آل نبود اما برای تمرین تئاتر، سرود و تعزیه رفع حاجت می‌کرد. متأسفانه همان سالن را هم از حالت اولیه و تخصصی خارج کردند و امروز به یک سالن تجمعات اداری یا محلی برای برگزاری امتحانات دانش‌آموزان تبدیل شده است در حال حاضر بچه‌های سرود مجبورند در مساجد تمرین کنند و تعزیه‌خوان‌ها در خانه‌های شخصی گرد هم می‌آیند تا فقط نسخه‌ها را روخوانی کنند؛ برای تمرین نمایش و تئاتر صحنه‌ای رسماً هیچ مکانی وجود ندارد.
مدیر کانون هنرمندان جغتای تأکید می‌کند: درست است که جغتای امروز چهره نام‌آشنای کشوری در بازیگری ندارد، اما این از کمبود استعداد نیست، از فقر مطلق امکانات است جوانان ما در تعزیه و تئاتر استعداد فوق‌العاده‌ای دارند اگر یک سالن استاندارد با سن نمایش، اتاق گریم، نورپردازی مناسب و تجهیزات صحنه فراهم شود، نیازی نیست برای برنامه‌های شهرستان با هزینه‌های گزاف از گروه‌های مجاور دعوت کنیم.
پیچ‌وخم‌های تعزیه
آیین شبیه‌خوانی و تعزیه، شناسنامه هویتی و ریشه‌دار جغتای است؛ هنری که با وجود تمام کمبودها هنوز نفس می‌کشد، اما تداوم آن با چالش‌های اداری و لجستیکی روبه‌روست.
عباسعلی خداشاهی، از دیگر اهالی هنر و تعزیه شهرستان، با اشاره به استقبال پرشور نسل جدید می‌گوید: استقبال نوجوانان در تکیه‌ها بسیار چشمگیر و مستند است ما از طفل‌خوانی تا نقش‌پوش‌های بزرگ، شبیه‌خوان‌های آموزش‌دیده و قابلی داریم که به شکل کلاسیک هنرنمایی می‌کنند. وقتی یک سالن مناسب نزدیک محله مردم باشد، علاوه بر نشاط روحی، جوانان از انحرافات اجتماعی فاصله می‌گیرند. اما اکنون وقتی می‌بینیم در شهرهای همجوار سالن‌های مجهز احداث شده و ما باید برای یک اجرای خوب یا تماشای آن فرسنگ‌ها راه برویم، احساس بی‌تفاوتی و تبعیض به هنرمند دست می‌دهد.
خداشاهی از مشقت‌های آماده‌سازی گروه‌ها پرده برمی‌دارد: برای یک تمرین ساده باید از هفت‌خوان رستم گذشت؛ هماهنگی با هیئت‌امنا و خادمان تکیه‌ها و حسینیه‌ها مکافات است و اگر راه ندهند، بچه‌ها باید در کنج خانه‌ها تمرین کنند. مجوز گرفتن هم برایمان دشوار است علاوه بر این، به دلیل عدم فعالیت رسمی، نبود کارنامه مداوم و فاصله زیاد با مرکز، تاکنون هیچ استفاده‌ای از ظرفیت‌های صندوق اعتباری هنر برای هنرمندان شهرستان صورت نگرفته و اهالی هنر از تسهیلات، بیمه و حمایت‌های این صندوق محروم مانده‌اند. اگر یک دفتر یا نماینده استانی لااقل ماهی چند روز در جغتای حاضر شود، وضعیت شناسایی و ساماندهی هنرمندان دگرگون خواهد شد.
رضا مسکنی، یکی دیگر از دغه‌مندان فرهنگی شهر، تصویری عینی از سیر نزولی تئاتر در دهه‌های اخیر ترسیم می‌کند: هنر در جغتای به جز تعزیه پا نگرفته و تئاتر که مادر اکثر هنرهای نمایشی است کاملاً مغفول مانده است. در دهه ۶۰ با وجود دوران دفاع مقدس و شرایط دشوار کشور، سالی یکی دو تئاتر حرفه‌ای با حضور اساتید خوب در آمفی‌تئاتر شهر به صحنه می‌رفت؛ اما بعداً متولیان به دلیل زحمتِ کار فرهنگی، فضا را رها کردند و تنها سالن شهر هم به سالن جلسات آموزش‌وپرورش واگذار شد.
مسکنی از پیامدهای بی‌توجهی به اوقات فراغت هشدار می‌دهد: وقتی جوان هیچ پاتوقی برای تخلیه هیجان، تفریح، خنده و فرهنگ ندارد، شهر روح مرده‌ای به خود می‌گیرد؛ به همین خاطر بعدازظهرها خیابان‌ها خلوت می‌شود، پدیده مهاجرت نخبگان اوج می‌گیرد و مدیران پروازی هم ترجیح می‌دهند ظهر نشده راهی سبزوار و شهرهای دیگر شوند. مردم ما به هنر علاقه‌مندند، اما وقتی کاری اجرا نمی‌شود تا ذائقه بسازد، تعزیه هم محدود به اجرای سنتی کهنسالان می‌شود و جوان‌ترها از این فضا فاصله می‌گیرند.
فرمول خروج از بن‌بست
در میانه این مطالبات فزاینده، مدیریت فرهنگی شهرستان جغتای چه برنامه‌ای برای شکستن سکون موجود روی میز دارد؟ رئیس اداره فرهنگوارشاد شهرستان جغتای، کلید حل این مسئله را در سه محور «سینماسیار»، «تجهیز سالن اجتماعات موجود» و «خروج مجتمع فرهنگی از بن‌بست» خلاصه می‌کند.
نقابی از تحرک در پروژه نیمه‌کاره مجتمع فرهنگی خبر داد و گفت: این طرح که نماد دیرینه‌ترین مطالبه فرهنگی جغتای است سال‌ها به علت تزریق قطره‌چکانی بودجه متوقف بود. با این حال در سفرهای استانی و با پیگیری فرمانداری و اداره‌کل راه و شهرسازی، پروژه فازبندی شد و استعلام‌ها و مناقصات تکمیل ابنیه و تأسیسات آن در سامانه دولت واگذار گردید تا ابتدا بخش اداری، نگارخانه و کارگاه‌ها وارد مدار شود و سالن آمفی‌تئاتر در فاز تکمیلی قرار گیرد.
وی درباره تدبیر عملی برای تماشای فیلم در شرایط فعلی تشریح کرد: دستگاه‌های پرتابل سینماسیار متصل به سامانه سمفا هم‌اکنون به صورت فعال در منطقه به کار گرفته شده و توانسته است طی مدت دو سال و نیم، بیش از ۳۰۰ نوبت اکران فیلم‌های روز سینمایی را در مناطق شهری و روستایی شهرستان به ثبت برساند؛ اقدامی که فرصت تماشای فیلم‌های شاخص ملی را برای مدارس، مساجد، ارگان‌ها و عموم مردم در نقاط مختلف فراهم کرده است. هم‌زمان پیگیری سرسختانه‌ای برای استقرار تجهیزات دائم پخش دیجیتال در سالن اجتماعات مجتمع فرهنگی شهرستان داریم تا با رساندن استانداردهای ایمنی و آکوستیک، پای سیستم‌های مدرن را به شهر باز کنیم.
رئیس اداره فرهنگوارشاد شهرستان جغتای با اشاره به وضعیت حوزه حمایتی و زیرساختی افزود: گرچه تاکنون از ظرفیت‌های صندوق اعتباری هنر استفاده‌ای برای هنرمندان شهرستان نشده است، اما در تلاشیم با ساماندهی پرونده‌ها و رفع موانع، زمینه بهره‌مندی فعالان این عرصه را فراهم آوریم؛ هرچند بودجه مستقیم تولید اثر نمایشی بسیار اندک است. همچنین از طریق شورای فرهنگ عمومی و کانون‌های مساجد به دنبال بردن هنر به مناطق آسیب‌پذیر و اجرای طرح تئاتر بچه‌های مسجد هستیم؛ چراکه باور داریم فرهنگ زیربنای امنیت و پیشگیری از ناهنجاری‌هاست.
وی درباره جلب سرمایه‌های مردمی نیز خاطرنشان کرد: مردم خیراندیش جغتای مبالغ هنگفتی را وقف مسجد، حسینیه و بهداشت می‌کنند، کما اینکه مجمع خیرین سلامت دستگاه‌های سنگینی چون سی‌تی‌اسکن را خریداری کرد؛ اما هنوز بسته‌سازی و فرهنگ‌سازی لازم برای ترغیب خیرین به سمت ساخت پلاتوی تئاتر و مجتمع‌های فرهنگی-سینمایی انجام نشده است.
ضرورت اقدام عملی
پرونده امکانات فرهنگی جغتای اکنون بر سر یک دوراهی سرنوشت‌ساز ایستاده است. از یک سو مدیران فرهنگی به صراحت از «تعهد و چشم‌انداز روشن» برای روشن‌کردن چراغ اکران فیلم‌های روز، تحویل سالن بلک‌باکس تئاتر و بهره‌برداری فازبندی‌شده از مجتمع فرهنگی سخن می‌گویند؛ از سوی دیگر، افکار عمومی و جامعه هنری که سال‌ها شاهد توقف پروژه‌های نیمه‌تمام و واگذاری سالن‌های قدیمی به کاربری‌های اداری بوده‌اند، منتظر خروج این وعده‌ها از دایره واژگان و تحقق آن در کف واقعیت هستند.
تجهیز سالن اجتماعات به سیستم‌های اکران سمفا و اختصاص پلاتوی تمرینی مستقل برای احیای انگیزه حداقل ۳۰ هنرمند بلاتکلیف شهرستان، آزمونی جدی برای راستی‌آزمایی اراده دستگاه‌های اجرایی در پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی و هویت‌بخشی به جوانان منطقه است. آیا در ماه‌های پیش‌رو، جوان جغتایی برای تماشای یک اثر روز یا تمرین یک نمایشنامه، ناچار به ترک دیار و پیمودن کیلومترها جاده خطرساز به سوی شهرهای همجوار خواهد بود، یا طنین کف‌زدن تماشاگران در تالار مجهز و پرده نقره‌ای همین دیار، حیات فرهنگی جغتای را به جشن خواهد نشست؟ پاسخ این پرسش در میزان سرعت تزریق اعتبارات و همت مسئولان رقم خواهد خورد.
انتهای خبر/
نظرات (0)
هنوز نظری ثبت نشده است. اولین نظر را شما بگذارید!