به گزارش خبرنگار گروه فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی «صبح توس» و به نقل از خبرگزاری تسنیم، سید امیر منصوری در آستانه روز بزرگداشت حکیم ابوالقاسم فردوسی، اظهار کرد: با عنوان «کانون‌های کتابت شاهنامه و جایگاه نسخه‌های آستان قدس رضوی»، از نسخه خطی شاهنامه فردوسی با قدمت حدود ۳۵۰ سال در کتابخانه مرکزی حرم مطهر رضوی رونمایی شد.

وی درباره این شاهنامه خطی، افزود: این نسخه، در سال ۱۱۶۶ هجری قمری، به کتابخانه آستان قدس رضوی تقدیم شده است.

مشاور علمی مدیریت مخطوطات آستان قدس رضوی، ادامه داد: با توجه به نوع کاغذ و مرکّب استفاده شده در این نسخه، متون موجود در انتهای نسخه و ۶ ستونه بودن آن، این اثر متعلق به اواخر قرن یازدهم هجری قمری یا اوائل قرن دوازدهم هجری قمری است. از طرف دیگر، قطع رحلی آن نشان می‌دهد که اثر برای شخص بزرگی، در هند، کتابت شده است.

منصوری بیان کرد: این شاهنامه خطی که به شماره ۴۱۲۷ در کتابخانه حرم رضوی در دسترس اهل علم و ادب قرار دارد، به‌خط نستعلیق خوش ۳۷ سطری، در ۳۲۵ برگ، نوشته شده است.

وی تصریح کرد: این شاهنامه در اثری چهار جلدی که دربردارنده مجموعه‌ای از چند اثر ادبی همچون مثنوی، شاهنامه، گرشاسب‌نامه، خمسه نظامی و متون سرایش شده در زمان جهانگیر است، کتابت شده است. در حال حاضر، ۳۴ مجلد خطی با محوریت شاهنامه در مرکز نسخ خطی کتابخانه آستان قدس رضوی وجود دارد.

بررسی سیر کتابت شاهنامه

مشاور علمی مدیریت مخطوطات آستان قدس رضوی، بیان کرد: هزار سال از زمان سرایش شاهنامه می‌گذرد؛ در این میان، طبق بررسی‌های انجام شده، حدود هزار نسخه خطی از شاهنامه وجود دارد.

منصوری گفت: اولین شاهنامه موجود، متعلق به آناتولی (ترکیه امروزی) است که در سال ۶۱۴ هجری قمری برای سلاجقه آسیای کبیر، کتابت شده است. جالب است بدانید، بسیاری از سلاطین این سلسله که بخشی از سلجوقیان بودند، نام‌های شاهنامه‌ای داشتند.

وی افزود: بسیاری از نسخه‌های مورد استفاده توسط پژوهشگران تصحیح‌کننده شاهنامه، نسخه‌های کتابت شده در اوائل قرن هشتم هجری قمری در شیراز بوده است. به‌طور مثال، می‌توان به شاهنامه کتابت شده در سال ۷۳۱ هجری قمری اشاره کرد که متعلق به دربار آل اینجو، بوده است.

مشاور علمی مدیریت مخطوطات آستان قدس رضوی همچنین ضمن معرفی نسخه‌های دیگری از شاهنامه فردوسی که در مناطقی همچون بیروت، ایتالیا، روسیه، قاهره، و...، نگهداری می‌شود، گفت: سرعت انتقال علم و کتابت زبان فارسی بسیار حائز توجه است.

نقش هند در کتابت شاهنامه

منصوری عنوان کرد: بیشترین نسخه‌های شاهنامه که در سده‌های ۱۲ و ۱۳ هجری قمری کتابت شده، در هند نوشته شده است. در این بین، بیشترین نسخه شاهنامه‌های موجود در کتابخانه این آستان مقدس نیز در هند، نگاشته شده است که به قرابت میان ایران و هند و ارادت واقفان هندی به این مجموعه، برمی‌گردد.

وی ادامه داد: قدیمی‌ترین نسخه شاهنامه کتابت شده در هند موجود در کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی که قدیمی‌ترین شاهنامه تاریخ‌دار این کتابخانه نیز به شمار می‌آید، متعلق به سال ۱۰۶۷ هجری قمری است.

این پژوهشگر گفت: نخستین شاهنامه کتابت شده در خراسان، شاهنامه بایسنغری است. از این شاهنامه، دو نسخه در کتابخانه و موزه ملی ملک، موقوفه فرهنگی آستان قدس رضوی و کتابخانه کاخ گلستان، وجود دارد.

منصوری در پایان، خاطرنشان کرد: بیشتر شاهنامه‌ها، درباری بوده؛ یعنی به سفارش وزرا و پادشاهان، کتابت شده است. از نیمه دوم قرن دهم هجری قمری با افزایش میزان کاغذ و کاهش هزینه اتمام کتابت اثری همچون شاهنامه، «وراقان» نیز این اثر فردوسی را در هند نگاشته‌اند. مردم ایران نیز به‌واسطهٔ طومار‌های نقالی در طول تاریخ، توانسته‌اند شاهنامه بخوانند.

انتهای خبر/