به گزارش خبرنگار گروه سیاسی پایگاه خبری تحلیلی «صبح توس»؛ موضوع ولایت فقیه، نقش آن در اداره جامعه اسلامی و تفاوت نگاه فردی و اجتماعی به دین، از جمله مباحثی است که همواره در اندیشه اسلامی مورد توجه بوده است. در همین راستا گفتگوی تفصیلی با حجت‌الاسلام محمدحسین صداقتی، رئیس اداره تبلیغات اسلامی شهرستان کاشمر، انجام داده‌ایم تا ابعاد مختلف این موضوع، جایگاه ولایت در نظام فکری اسلام، نقش امام خمینی (ره) در احیای این اندیشه و مسئولیت‌های اجتماعی مسلمانان در عصر حاضر را بررسی کنیم. مشروح این گفتگو را در ادامه می‌خوانید:

ولایت؛ ستون اصلی هدایت انسان در عالم

صبح توس: در ابتدا بفرمایید اساساً مفهوم ولایت در اندیشه اسلامی چیست و چرا این موضوع تا این اندازه اهمیت دارد؟

صداقتی: اگر بخواهیم مفهوم ولایت را به زبان ساده توضیح دهیم، باید از یک مثال ملموس استفاده کنیم. تصور کنید انسان در دل اقیانوسی بزرگ و پرتلاطم قرار گرفته است؛ اقیانوسی که ساحل آن دیده نمی‌شود و هر لحظه احتمال خطر وجود دارد. در چنین شرایطی همه افراد حاضر در کشتی به ناخدایی اعتماد می‌کنند که راه را می‌شناسد و توانایی هدایت کشتی را دارد. در نگاه قرآن کریم نیز انسان در دریای حوادث زندگی قرار گرفته و برای رسیدن به ساحل امن نیازمند هدایت است.

خداوند متعال نخستین ولی و سرپرست انسان‌هاست. پس از آن، این ولایت در قالب پیامبران الهی، ائمه معصومین (ع) و در عصر غیبت در قالب ولایت فقیه استمرار پیدا می‌کند. در واقع ولایت یک نظام هدایت الهی است که انسان را از سردرگمی نجات می‌دهد و مسیر سعادت فردی و اجتماعی را پیش روی او قرار می‌دهد.

بنابراین، ولایت صرفاً یک مفهوم سیاسی نیست، بلکه یک حقیقت عمیق اعتقادی است که در همه شئون زندگی انسان حضور دارد. همان‌گونه که انسان برای امور تخصصی به اهل تخصص مراجعه می‌کند، در مسائل دینی و اجتماعی نیز نیازمند تبعیت از هدایت الهی و نمایندگان شایسته آن است.

تفاوت ولایت فردی و ولایت اجتماعی

صبح توس: برخی ولایت را صرفاً در حوزه فردی تعریف می‌کنند. تفاوت ولایت فردی و اجتماعی در چیست؟

صداقتی: ولایت دارای سطوح مختلفی است. بخشی از آن در روابط فردی تعریف می‌شود؛ مانند ولایت پدر بر فرزند یا مسئولیت‌های خانوادگی که در احکام اسلامی مورد توجه قرار گرفته است. اما اسلام تنها به روابط فردی محدود نمی‌شود.

جامعه اسلامی نیازمند مدیریت، هدایت و تصمیم‌گیری کلان است. از همین رو ولایت اجتماعی مطرح می‌شود. ولایت اجتماعی به معنای آن است که جامعه اسلامی برای تحقق اهداف الهی، عدالت، امنیت و پیشرفت نیازمند یک محور هدایت‌کننده باشد.

اگر دین را صرفاً به نماز، روزه و عبادات فردی محدود کنیم، بخش بزرگی از آموزه‌های اسلام را نادیده گرفته‌ایم. اسلام برای اقتصاد، فرهنگ، سیاست، روابط اجتماعی و حتی مناسبات بین‌المللی نیز برنامه دارد. اجرای این برنامه‌ها بدون وجود یک نظام ولایی و مدیریتی امکان‌پذیر نیست.

به همین دلیل نگاه اجتماعی به ولایت، جامعه را از پراکندگی نجات می‌دهد و همه ظرفیت‌ها را در مسیر اهداف الهی ساماندهی می‌کند.

جایگاه ولایت فقیه در عصر غیبت

صبح توس: در دوران غیبت امام عصر (عج)، جایگاه ولایت فقیه چگونه تبیین می‌شود؟

صداقتی: یکی از مهم‌ترین مباحث فقه سیاسی شیعه همین موضوع است. در عصر حضور ائمه معصومین (ع)، مسئولیت هدایت جامعه بر عهده آنان بود. اما در دوران غیبت، جامعه اسلامی نمی‌تواند بدون رهبر و مدیر رها شود.

فقهای جامع‌الشرایط با تکیه بر قرآن، سنت و معارف اهل‌بیت (ع) وظیفه هدایت جامعه را بر عهده دارند. امام خمینی (ره) این مسئله را با نظریه ولایت فقیه به شکلی جامع تبیین کردند و نشان دادند که فقیه جامع‌الشرایط باید مسئولیت اداره جامعه اسلامی را بر عهده بگیرد.

بر اساس این دیدگاه، حکومت اسلامی یک ضرورت دینی است. همان‌طور که اجرای احکام فردی اهمیت دارد، اجرای احکام اجتماعی اسلام نیز اهمیت دارد و بدون تشکیل حکومت امکان تحقق کامل آن‌ها وجود ندارد.

ولایت فقیه در حقیقت استمرار همان خط هدایت الهی در عصر غیبت است و هدف آن صیانت از دین، حفظ استقلال جامعه اسلامی و هدایت مردم در مسیر ارزش‌های الهی است.

راز تفاوت نگاه امام خمینی (ره) با بسیاری از فقها

صبح توس: شما در سخنان خود به تفاوت نگاه امام خمینی (ره) با برخی دیدگاه‌های رایج اشاره کردید. این تفاوت در چه بود؟

صداقتی: تفاوت اصلی در نوع نگاه به دین بود. بسیاری از فقها عمدتاً بر احکام فردی تمرکز داشتند و رساله‌های عملیه نیز بیشتر ناظر به همین مسائل بود. اما امام خمینی (ره) معتقد بودند دین تنها برای اصلاح فرد نیامده، بلکه برای ساخت جامعه و تمدن اسلامی نیز برنامه دارد.

ایشان معتقد بودند مسلمان نمی‌تواند تنها به نجات شخصی خود فکر کند. اگر جامعه اسلامی دچار ظلم، فساد، وابستگی یا انحراف شود، همه افراد در برابر آن مسئول هستند.

امام راحل این اندیشه را مطرح کردند که فقیه نباید صرفاً ناظر بر مسائل فردی باشد، بلکه باید در عرصه اجتماعی نیز نقش‌آفرینی کند. همین نگاه زمینه‌ساز شکل‌گیری انقلاب اسلامی و تأسیس نظام جمهوری اسلامی شد.

در واقع امام خمینی (ره) دین را از حاشیه اجتماع به متن زندگی مردم آوردند و نشان دادند که اسلام توانایی اداره جامعه را دارد. این نگاه بود که تحول بزرگی در جهان اسلام ایجاد کرد.

مسئولیت اجتماعی مردم در نظام اسلامی

صبح توس: این نگاه چه مسئولیت‌هایی را برای مردم در جامعه اسلامی ایجاد می‌کند؟

صداقتی: وقتی جامعه بر پایه ارزش‌های دینی اداره می‌شود، مسئولیت افراد نیز افزایش پیدا می‌کند. دیگر نمی‌توان گفت که دین فقط مربوط به عبادات فردی است و مسائل اجتماعی ارتباطی با تکلیف شرعی ندارد.

شرکت در انتخابات، حضور در صحنه‌های اجتماعی، دفاع از ارزش‌های اسلامی، رعایت قوانین و کمک به پیشرفت جامعه، همگی بخشی از مسئولیت‌های اجتماعی مسلمانان محسوب می‌شوند.

امام خمینی (ره) و رهبر معظم انقلاب همواره بر این نکته تأکید داشته‌اند که هر فرد عضو یک پیکره بزرگ اجتماعی است. اگر این پیکره آسیب ببیند، همه متضرر خواهند شد.

به همین دلیل مشارکت آگاهانه مردم در تصمیمات اجتماعی و سیاسی اهمیت فراوانی دارد. جامعه اسلامی زمانی موفق خواهد بود که همه افراد نسبت به سرنوشت آن احساس مسئولیت کنند.

نقش رهبر معظم انقلاب در استمرار این مسیر

صبح توس: رهبر معظم انقلاب چه نقشی در استمرار این تفکر و مدیریت جامعه اسلامی داشته‌اند؟

صداقتی: بدون تردید یکی از ویژگی‌های برجسته رهبر معظم انقلاب، نگاه تمدنی و راهبردی ایشان است. پس از رحلت امام خمینی (ره)، بسیاری تصور می‌کردند ادامه این مسیر دشوار خواهد بود؛ اما رهبر معظم انقلاب با درایت، بصیرت و مدیریت کم‌نظیر توانستند انقلاب اسلامی را از پیچیده‌ترین چالش‌ها عبور دهند.

ایشان همواره بر حفظ استقلال کشور، تقویت هویت اسلامی، پیشرفت علمی، عدالت اجتماعی و مقاومت در برابر سلطه‌طلبی تأکید داشته‌اند. این نگاه موجب شده جمهوری اسلامی در برابر فشارهای مختلف ایستادگی کند.

رهبر معظم انقلاب نیز همانند امام خمینی (ره)، دین را صرفاً مجموعه‌ای از احکام فردی نمی‌دانند، بلکه آن را یک نظام جامع برای اداره جامعه و ساخت تمدن نوین اسلامی معرفی می‌کنند.

به همین دلیل بسیاری از دستاوردهای امروز کشور را باید در پرتو همین نگاه کلان و آینده‌نگر تحلیل کرد.

چرا باید مبانی ولایت را بیشتر مطالعه کنیم؟

صبح توس: در پایان، چه توصیه‌ای برای جوانان و علاقه‌مندان به مباحث دینی و اجتماعی دارید؟

صداقتی: به اعتقاد من یکی از مهم‌ترین نیازهای امروز جامعه، شناخت عمیق‌تر مبانی ولایت است. بسیاری از پرسش‌ها و شبهات ناشی از آن است که افراد با ریشه‌های فکری این موضوع آشنا نیستند.

نسل جوان باید اندیشه‌های امام خمینی (ره)، رهبر معظم انقلاب و مبانی فکری انقلاب اسلامی را با مطالعه مستقیم بشناسد. هرچه شناخت ما از این مبانی بیشتر شود، تحلیل دقیق‌تری از مسائل اجتماعی و سیاسی خواهیم داشت.

امروز ما در دوره‌ای زندگی می‌کنیم که تجربه تشکیل حکومت اسلامی در عصر غیبت در برابر ما قرار دارد. این یک فرصت تاریخی است که باید ابعاد آن را به‌درستی درک کنیم.

شناخت ولایت تنها یک بحث نظری نیست؛ بلکه راهنمای عمل اجتماعی، فرهنگی و سیاسی ماست. اگر این مبانی به‌درستی فهمیده شود، جامعه اسلامی با انسجام بیشتر، مشارکت گسترده‌تر و حرکت هدفمندتر به سمت آرمان‌های خود پیش خواهد رفت.

انتهای خبر/