به گزارش خبرنگار گروه سیاسی پایگاه خبری تحلیلی «صبح توس»؛ آغاز سال تحصیلی جدید در شرایطی است که مدرسه و دانشگاه دیگر صرفاً محل آموزش چندین کتاب و گذراندن یک دوره تحصیلی نیستند؛ بخش مهمی از آینده سیاسی، علمی، فرهنگی و اجتماعی هر کشور در همین محیطها شکل میگیرد.
رهبر انقلاب در پیام ۳۱ شهریور ۱۴۰۵ خطاب به دانشآموزان و دانشجویان، آینده کشور را به دست این نسل دانسته و در کنار توصیه به کسب علم و مهارت، بر تقوا، اخلاق، امید، درست فکر کردن، ابتکار، هویت ملی، استقلال فرهنگی و صیانت از زبان مادری و نمادهای نظام اسلامی تأکید کردهاند. ایشان همچنین قدرت برآمده از دانش همراه با تقوا و اخلاق را در برابر تهدیدهای خارجی مورد توجه قرار دادهاند.
در همین زمینه، با سیدحسین حسینی، کارشناس مسائل سیاسی، درباره ابعاد سیاسی و اجتماعی این پیام، نسبت میان علم و قدرت ملی، مسئله هویت نسل جدید، نقش مدرسه و دانشگاه در آینده کشور و تأکید رهبر انقلاب بر مسئولیت جوانان به گفتوگو نشستیم.
مشروح این گفتوگو را در ادامه میخوانید؛
صبح توس: اگر بخواهیم از نقطه آغاز صحبت کنیم، چرا در یک پیام مربوط به بازگشایی مدارس و دانشگاهها، این اندازه بر موضوعاتی مانند هویت ملی، استقلال فرهنگی، قدرت کشور و حتی مسائل بینالمللی تأکید شده است؟
حسینی: اگر پیام را فقط از زاویه بازگشایی مدارس نگاه کنیم، بخش مهمی از آن را از دست میدهیم. درست است که مخاطب پیام دانشآموز و دانشجو است، اما موضوع اصلی، آینده کشور است.
در واقع وقتی درباره دانشآموز و دانشجو صحبت میشود، درباره نسلی صحبت میکنیم که چند سال دیگر قرار است پزشک، مهندس، معلم، پژوهشگر، مدیر، کارآفرین، رسانهای و در بخشهای مختلف کشور مسئولیت بگیرد. بنابراین طبیعی است که مسئله تربیت این نسل از یک موضوع آموزشی فراتر برود و به یک مسئله ملی تبدیل شود.
به نظرم یکی از نکات مهم پیام همین است که علم را از سایر عناصر مورد نیاز جامعه جدا نمیکند. از علم و مهارت صحبت میشود، اما در کنار آن از تقوا، اخلاق، امید، هویت ملی، درست فکر کردن و ابتکار سخن گفته میشود.
این یعنی اگر بخواهیم آینده کشور را بسازیم، فقط به نیروی متخصص نیاز نداریم؛ به نیروی انسانی متخصص، مسئولیتپذیر و صاحب هویت هم نیاز داریم.
صبح توس: شما به عنوان کارشناس مسائل سیاسی، مهمترین پیوند میان علم و سیاست را در این پیام کجا میبینید؟
حسینی: در دنیای امروز، دانش فقط یک موضوع دانشگاهی نیست؛ بخشی از قدرت کشورهاست. فناوری، هوش مصنوعی، پزشکی، انرژی، صنایع پیشرفته، ارتباطات و حتی اقتصاد دانشبنیان، همه به سطح علمی و توان تخصصی کشورها وابستهاند. بنابراین کشوری که در تولید علم و فناوری وابسته باشد، در بسیاری از تصمیمهای مهم خود نیز با محدودیت مواجه خواهد شد.
به همین دلیل است که تعبیر «شکستن مرزهای دانش» در پیام اهمیت پیدا میکند. اینجا دیگر صحبت فقط از این نیست که یک دانشآموز نمره خوبی بگیرد یا یک دانشجو مدرک دانشگاهی دریافت کند؛ بحث این است که آیا این نسل میتواند در تولید دانش و حل مسائل کشور نقش داشته باشد یا نه.
از منظر سیاسی، این موضوع به استقلال کشور مربوط میشود. استقلال فقط یک مفهوم سیاسی یا نظامی نیست؛ استقلال علمی و فناوری هم بخشی از آن است.
صبح توس: در پیام از «فتح قلّههای پیشرفت» به عنوان یک مأموریت تاریخی برای دانشآموزان و دانشجویان یاد شده است. این تعبیر از نگاه سیاسی چه معنایی دارد؟
حسینی: من این عبارت را باید در کنار بخشهای دیگر پیام دید.
وقتی یک کشور درباره آینده خود صحبت میکند، طبیعتاً به این فکر میکند که چه چیزی میتواند قدرت و توان آن کشور را در سالهای آینده حفظ کند. بخشی از پاسخ، سرمایه انسانی است.
ممکن است یک کشور امروز امکانات و منابع زیادی داشته باشد، اما اگر نتواند نیروی انسانی متخصص تربیت کند، در بلندمدت با مشکل مواجه خواهد شد.
بنابراین «فتح قلههای پیشرفت» را میتوان در سطح عملی، به تولید علم، فناوری، نوآوری، حل مسائل کشور و افزایش توانمندیهای ملی مرتبط دانست.
از طرف دیگر، این نگاه یک پیام سیاسی هم دارد؛ اینکه قرار نیست نسل جدید صرفاً مصرفکننده دستاوردهای علمی دیگران باشد. انتظار این است که خودش در تولید و پیشبرد علم نقش داشته باشد.
صبح توس: رهبر انقلاب در بخشی از پیام از دانشآموزان و دانشجویان میخواهند درست فکر کردن و ابتکار ورزیدن را تمرین کنند. چرا این موضوع در یک پیام سیاسی ـ اجتماعی اهمیت دارد؟
حسینی: چون جامعه امروز با حجم بسیار زیادی از اطلاعات مواجه است و صرفاً داشتن اطلاعات به معنای داشتن تحلیل نیست. جوان امروز با اخبار، شبکههای اجتماعی، روایتهای مختلف و گاهی اطلاعات متناقض مواجه است. اگر قدرت تشخیص، تحلیل و پرسشگری نداشته باشد، ممکن است هر روایتی را صرفاً به دلیل تکرار زیاد بپذیرد.
بنابراین درست فکر کردن یک مسئله کاملاً جدی است.
از طرف دیگر، کشوری که میخواهد مسائل خودش را حل کند، به افرادی نیاز دارد که فقط منتظر راهحل آماده نباشند. ابتکار یعنی فرد بتواند برای یک مسئله راه تازهای پیدا کند.
به همین دلیل این بخش از پیام را باید در کنار بحث قدرت ملی دید. کشوری که نیروی انسانی صاحب فکر و خلاق داشته باشد، در مواجهه با مسائل داخلی و خارجی دست بازتری خواهد داشت.
صبح توس: بخش قابل توجهی از پیام به هویت ملی، استقلال فرهنگی و زبان مادری اختصاص دارد. چرا این موضوع در کنار علمآموزی مطرح شده است؟
حسینی: چون پیشرفت علمی بدون داشتن یک هویت مشخص، لزوماً به معنای پیشرفت همهجانبه یک جامعه نیست. یک جوان میتواند در بهترین دانشگاهها تحصیل کند و در بالاترین سطح علمی قرار بگیرد، اما در عین حال باید بداند که دانش خود را در خدمت چه جامعهای و برای حل چه مسائلی به کار میگیرد.
تأکید بر هویت ملی به این معناست که نسل جدید باید گذشته، فرهنگ، زبان و ظرفیتهای کشور خودش را بشناسد.
البته اینجا نباید علم و ارتباط با جهان را در مقابل هویت قرار داد. اتفاقاً یک جوان میتواند هم در سطح جهانی دانش بیاموزد و فعالیت کند و هم هویت ایرانی و فرهنگی خود را حفظ کند.
مسئله این است که ارتباط با جهان نباید به معنای حذف هویت خودی باشد و از طرف دیگر، حفظ هویت هم نباید به معنای فاصله گرفتن از دانش جهانی تلقی شود.
صبح توس: رهبر انقلاب از مدرسه و دانشگاه به عنوان «خانه علم و ادب» و خانه دوم دانشآموزان و دانشجویان یاد کردهاند. آیا این تعبیر هم جنبه سیاسی دارد؟
حسینی: بله، اگر سیاست را فقط به انتخابات و فعالیت احزاب محدود نکنیم. سیاست در معنای گستردهتر، به چگونگی اداره جامعه و مشارکت افراد در سرنوشت عمومی مربوط میشود. مدرسه و دانشگاه هم یکی از مهمترین محلهای شکلگیری همین سرمایه انسانی هستند.
دانشآموز امروز قرار است شهروند فردا باشد. قرار است درباره مسائل کشور فکر کند، شغل داشته باشد، خانواده تشکیل دهد، در جامعه فعالیت کند و در حوزههای مختلف مسئولیت بپذیرد.
بنابراین مدرسه نمیتواند صرفاً محل انتقال کتاب درسی باشد. اگر دانشآموز در مدرسه یاد بگیرد سؤال بپرسد، گفتوگو کند، مسئولیت بپذیرد، با دیگران همکاری کند و مسائل را منطقی بررسی کند، بخشی از سرمایه اجتماعی آینده کشور در همین محیط شکل گرفته است.
صبح توس: رهبر انقلاب در این پیام از دانشآموزان، دانشجویان، معلمان و استادان شهید جنگ اخیر یاد کردهاند. این موضوع چه ارتباطی با نگاه سیاسی پیام دارد؟
حسینی: این بخش را باید در چارچوب تجربه اخیر کشور دید. وقتی در پیام گفته میشود که در آغاز سال تحصیلی جای برخی دانشآموزان، دانشجویان، معلمان و استادان شهید احساس خواهد شد، در واقع خاطره دفاع از کشور وارد فضای آموزشی میشود.
از نگاه سیاسی، مسئله مهم این است که نسل جدید بداند امنیت و استقلال یک کشور مفاهیمی انتزاعی نیستند و در مقاطع مختلف، افراد و نهادهای مختلف برای حفظ آنها هزینه دادهاند.
البته نحوه انتقال این مفاهیم به نسل جدید اهمیت زیادی دارد. اگر قرار است دانشآموز با این موضوع مواجه شود، باید بتواند درباره تاریخ، دلایل رخدادها و پیامدهای آنها نیز مطالعه و پرسش کند.
در نهایت، حافظه تاریخی جامعه زمانی ماندگار میشود که نسل جدید بتواند نسبت خود را با آن تاریخ بفهمد.
صبح توس: یکی از صریحترین بخشهای پیام، جایی است که از قدرت برآمده از دانش همراه با تقوا و اخلاق سخن گفته میشود. این قسمت را چگونه باید تحلیل کرد؟
حسینی: اینجا پیام وارد یک بحث روشن درباره قدرت ملی میشود.
قدرت یک کشور فقط قدرت نظامی نیست. اقتصاد، علم، فناوری، سرمایه انسانی، انسجام اجتماعی و توانایی حل مسئله هم بخشی از قدرت ملی هستند.
وقتی در پیام، دانش همراه با تقوا و اخلاق مطرح میشود، یک نکته دیگر هم اضافه میشود؛ اینکه قدرت علمی باید در خدمت اهداف انسانی و منافع جامعه قرار بگیرد.
دانش اگر از اخلاق جدا شود، میتواند هم برای پیشرفت و هم برای آسیبرساندن استفاده شود. بنابراین مسئله فقط این نیست که چقدر دانش داریم؛ مسئله این است که این دانش چگونه و در چه مسیری استفاده میشود.
این موضوع بهخصوص در شرایطی که فناوریهای جدید با سرعت زیادی در حال تغییر جهان هستند، اهمیت بیشتری پیدا میکند.
صبح توس: در پیام، به عملکرد دولت آمریکا و نظام اسرائیل و آنچه رهبر انقلاب «نظام سلطه» مینامند نیز اشاره شده است. چرا این موضوع در پیام آغاز سال تحصیلی وارد شده است؟
حسینی: این قسمت را نمیتوان از فضای سیاسی و امنیتی مورد اشاره در خود پیام جدا کرد.
رهبر انقلاب در همان پیامی که درباره علم و مدرسه صحبت میکنند، شرایط بینالمللی و تهدیدهای خارجی را نیز مورد اشاره قرار میدهند. معنای این پیوند آن است که از نگاه ایشان، تربیت نسل آینده باید با شرایط واقعی کشور و محیط بینالمللی نیز ارتباط داشته باشد.
یعنی دانشآموز و دانشجو باید بداند که علم فقط برای گرفتن مدرک نیست؛ علم میتواند بخشی از توان کشور برای حفظ استقلال و مواجهه با فشارهای خارجی باشد.
در واقع اینجا میان سه موضوع ارتباط برقرار شده است: علم، قدرت ملی و استقلال کشور.
این یکی از سیاسیترین بخشهای پیام است و اگر آن را حذف کنیم، تصویر ناقصی از کلیت پیام خواهیم داشت.
صبح توس: با توجه به محتوای پیام، آیا مسئولیت فقط بر دوش نسل جوان گذاشته شده است؟
حسینی:. اتفاقاً در پایان پیام، مسئولیت دیگری هم متوجه مسئولان میشود.
وقتی درباره معلمان و استادان صحبت میشود و درباره وضعیت معیشتی آنان تأکید صورت میگیرد، دیگر مخاطب فقط دانشآموز نیست.
نمیشود از یک طرف از جوان خواست قلههای علم را فتح کند و از طرف دیگر نسبت به محیطی که قرار است این نسل در آن تربیت شود بیتفاوت بود. معلم و استاد، بخش مهمی از این فرآیند هستند. بنابراین توجه به جایگاه حرفهای و معیشتی آنان بخشی از همان مسئله ساختن سرمایه انسانی کشور است.
صبح توس: اگر بخواهیم پیام را فقط در حد توصیههای فردی برای دانشآموزان خلاصه نکنیم، چه مسئولیتی برای نظام آموزشی و دانشگاهی ایجاد میشود؟
حسینی: به نظرم این سؤال بسیار مهمی است. اگر قرار است دانشآموز درست فکر کند، باید فرصت فکر کردن و پرسشگری داشته باشد. اگر قرار است ابتکار داشته باشد، باید محیط آموزشی امکان تجربه و خلاقیت را فراهم کند. اگر قرار است مهارت یاد بگیرد، آموزش نباید فقط به محفوظات محدود شود.
همینطور اگر از دانشگاه انتظار داریم در پیشرفت کشور نقش داشته باشد، دانشگاه باید بتواند با مسائل واقعی جامعه ارتباط داشته باشد.
بنابراین پیام فقط یک توصیه به دانشآموز نیست؛ برای خانواده، مدرسه، دانشگاه و مسئولان آموزشی هم سؤال ایجاد میکند که آیا محیطی که ساختهایم واقعاً چنین نسلی را تربیت میکند یا نه.
صبح توس: اگر یک دانشآموز یا دانشجو بخواهد از همین امروز این توصیهها را جدی بگیرد، به نظر شما باید از کجا شروع کند؟
حسینی: به نظرم باید از چند موضوع ساده اما جدی شروع کند.
اول اینکه درس خواندن را فقط برای امتحان و مدرک نبیند. باید دنبال فهمیدن باشد.
دوم اینکه مطالعه را جدی بگیرد؛ نه فقط مطالعه درسی، بلکه مطالعه تاریخ، جامعه، اقتصاد، فرهنگ و مسائل روز کشور.
سوم اینکه قدرت تشخیص اطلاعات را بالا ببرد. هر چیزی که در فضای مجازی منتشر میشود، الزاماً خبر یا تحلیل معتبر نیست.
چهارم اینکه مهارت یاد بگیرد. امروز یک مدرک دانشگاهی به تنهایی برای ورود موفق به جامعه کافی نیست.
و در نهایت، درباره کشورش احساس مسئولیت داشته باشد. انتقاد کردن هم میتواند بخشی از مسئولیت اجتماعی باشد، به شرط اینکه همراه با شناخت و ارائه راهحل باشد.
صبح توس: اگر بخواهیم همه این موضوعات را کنار هم قرار دهیم، آیا میتوان گفت موضوع اصلی پیام، آینده ایران است؟
حسینی: بله، به نظرم نخ تسبیح پیام همین است. در ابتدا درباره آینده روشن کشور صحبت میشود، بعد نسل جوان به عنوان سازنده این آینده معرفی میشود، سپس ابزارهای ساختن این آینده مطرح میشود؛ علم، مهارت، تقوا، اخلاق، امید، تفکر و ابتکار.
بعد مسئله هویت ملی و استقلال فرهنگی مطرح میشود و در ادامه، دانش به عنوان یکی از عناصر قدرت کشور در برابر تهدیدهای خارجی مورد توجه قرار میگیرد.
در پایان هم به معلمان و استادان برمیگردیم؛ یعنی کسانی که قرار است این نسل را تربیت کنند.
اگر همه اینها را کنار هم بگذاریم، با یک نگاه نسبتاً منسجم مواجه هستیم: آینده کشور به کیفیت نسل جدید وابسته است و کیفیت این نسل هم به آموزش، تربیت، هویت، دانش و محیطی که در آن رشد میکند بستگی دارد.
صبح توس: در پایان اگر بخواهید مهمترین نکته این پیام را برای نسل جوان و مسئولان بیان کنید، چه میگویید؟
حسینی: به نظرم نباید پیام را فقط خواند و کنار گذاشت. برای دانشآموز و دانشجو، این پیام یک دعوت به جدی گرفتن علم، مهارت، تفکر و هویت است.
برای خانواده، یادآوری اهمیت تربیت است. برای مدرسه و دانشگاه، یک سؤال جدی درباره کیفیت آموزش و تربیت ایجاد میکند و برای مسئولان هم این پیام را دارد که ساختن نسل آینده فقط با توصیه اتفاق نمیافتد؛ باید زیرساخت، معلم، استاد، امکانات و فضای مناسب برای رشد این نسل فراهم شود.
از منظر سیاسی هم مسئله روشن است؛ کشوری که میخواهد در آینده مستقل و توانمند باشد، باید روی نسل آینده خود سرمایهگذاری کند.
در نهایت، دانشآموز و دانشجو فقط مخاطب این پیام نیست؛ خودش بخشی از آیندهای است که درباره آن صحبت شده است. اینکه این آینده چگونه شکل بگیرد، به کیفیت آموزش، تربیت، تصمیمهای امروز و میزان مسئولیتی که نسل جدید و مسئولان در برابر آن میپذیرند، بستگی دارد.
انتهای خبر/
نظرات (0)
هنوز نظری ثبت نشده است. اولین نظر را شما بگذارید!