مرتضی مرتضوی کاخکی در گفتگو با خبرنگار گروه اقتصادی پایگاه خبری تحلیلی «صبح توس»؛ با تشریح دلایل نوسانات نرخ ارز، اظهار کرد: اگر بخواهیم نگاه واقع‌بینانه‌ای به نوسانات ارزی داشته باشیم، نباید این مسئله را صرفاً به سفته‌بازی‌های کوتاه‌مدت تقلیل دهیم، بلکه باید آن را در بستر کلی اقتصاد کشور تحلیل کنیم؛ بستری که در آن ساختار تولید و تجارت به‌شدت وابسته به واردات است.
وی با اشاره به اینکه در تأمین کالاهای اساسی و حتی نهاده‌های مهم تولید، وابستگی جدی به واردات وجود دارد؛ نهاده‌هایی مانند کنجاله، جو و سویا که مستقیماً بر صنعت دام و طیور کشور اثرگذار هستند.

عضو هیأت علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی ادامه داد:  این در حالی است که ایران از نظر ظرفیت‌های سرزمینی، توانایی بالایی برای تولید این محصولات دارد، اما وابستگی وارداتی باعث شده هرگونه تغییر در نرخ ارز، مستقیماً بر اقتصاد خانوار و معیشت مردم اثر بگذارد و فشار مضاعفی ایجاد کند.

درآمدهای نفتی و نوسانات بازار جهانی
سردبیر فصلنامه آموزه‌های اقتصاد اسلامی با اشاره به نقش درآمدهای نفتی در بازار ارز گفت: بخش عمده‌ای از درآمدهای کشور از محل فروش نفت، مشتقات نفتی و میعانات گازی تأمین می‌شود؛ درآمدهایی که قیمت آن‌ها در بازارهای بین‌المللی تعیین می‌شود.

کاخکی بیان داشت: در سال‌های اخیر شاهد بوده‌ایم که قیمت نفت گاهی به بیش از ۱۰۰ دلار و در مقاطعی به زیر ۵۰ دلار سقوط کرده است و این نوسانات، رابطه مبادله کشور را به‌شدت تضعیف کرده است.
وی ادامه داد: در شرایطی که تولید داخلی نیازمند واردات است، کاهش درآمدهای ارزی باعث می‌شود ارز کافی برای مبادله در اختیار نباشد و همین مسئله زمینه را برای شکل‌گیری رفتارهای سفته‌بازانه فراهم می‌کند.

مسائل ساختاری؛ ریشه اصلی نوسانات نرخ ارز
مرتضوی تصریح کرد: وجود ساختار معوج تولید و تجارت، به‌همراه تحولات سیاسی و بین‌المللی اخیر از جمله بحث فعال شدن مکانیسم ماشه، تنش‌ها با ایالات متحده و سایر عوامل بیرونی، باعث تشدید نوسانات نرخ ارز شده است. بنابراین تحلیل واقع‌بینانه این است که ریشه اصلی نوسانات ارزی، مسائل ساختاری و نهادی در اقتصاد و تجارت کشور است.

عضو هیأت علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی تاکید کرد: تا زمانی که این مسائل اصلاح نشود، ثبات پایدار در بازار ارز شکل نخواهد گرفت.

دولت ابزارهای جدی برای کنترل بازار ارز دارد
کاخکی در پاسخ به این پرسش که چه ابزارهایی برای کنترل نرخ ارز در اختیار دولت است، گفت: بخش عمده ارز کشور از محل صادرات نفت، مشتقات نفتی، میعانات گازی و حتی صادرات فلزات تأمین می‌شود؛ فلزاتی که در تولید آن‌ها به‌صورت گسترده از انرژی کشور استفاده می‌شود. بنابراین دولت در بازار ارز نقش تعیین‌کننده‌ای دارد.
وی افزود: اگرچه دولت ابزارهای کوتاه‌مدت برای مقابله با سفته‌بازی و مدیریت بازار ارز در اختیار دارد، اما تا زمانی که گلوگاه‌های اصلی اصلاح نشود، این اقدامات اثرگذاری بلندمدت نخواهد داشت. علاج اصلی، اصلاح ساختار تولید، بهبود رابطه مبادله و تنوع‌بخشی به تولید داخلی است.

مرتضوی درباره راهکارهای کوتاه‌مدت و بلندمدت کنترل نرخ ارز گفت: در شرایط فعلی، دولت بازیگر اصلی بازار ارز است و ابزارهای قوی برای مدیریت آن دارد. یکی از راهکارهای کوتاه‌مدت، کنترل بازار موسوم به بازار آزاد ارز است؛ بازاری که به دلیل ساختار نامتوازن تولید و وابستگی به واردات، نقش پررنگی در اقتصاد کشور پیدا کرده است.
وی ادامه داد: مسئله اصلی این است که چرا حجم این بازار غیررسمی تا این اندازه بزرگ شده است. پاسخ روشن است؛ به این دلیل که بسیاری از نیازهای واقعی مردم در سیاست‌گذاری‌های رسمی به رسمیت شناخته نمی‌شود.

سردبیر فصلنامه آموزه‌های اقتصاد اسلامی با اشاره به وضعیت صرافی‌ها در شهر مشهد گفت: صرافی‌های اطراف حرم مطهر امام رضا(ع) امکان خرید ارز از گردشگران خارجی را ندارند، چرا که برای این افراد کد ملی تعریف نشده است. از سوی دیگر، میزان ارز مسافرتی تخصیص‌یافته برای سفرهای خارجی کمتر از نیاز واقعی مسافران است و همین موضوع مردم را به سمت بازارهای غیررسمی سوق می‌دهد.
وی افزود: اتباع خارجی و حتی ایرانیانی که قصد انتقال درآمد خود به خانواده‌هایشان در خارج از کشور را دارند نیز به اندازه کافی به ارز قانونی دسترسی ندارند و ناچار به استفاده از بازار آزاد می‌شوند.

حکمرانی هوشمند بر ریال؛ فرصتی مغفول
مرتضوی تأکید کرد: هرچه نگاه واقع‌بینانه‌تری به نیازهای واقعی جامعه داشته باشیم و این نیازها را از مسیرهای رسمی تأمین کنیم، حجم بازار غیررسمی ارز کوچک‌تر خواهد شد؛ موضوعی که هم به رونق اقتصادی کمک می‌کند و هم فعالیت‌های سفته‌بازانه را کاهش می‌دهد.

وی با اشاره به زیرساخت‌های مالی کشور گفت: امروز حدود ۹۸ درصد حجم پول و تراکنش‌های مالی کشور به‌صورت الکترونیکی انجام می‌شود و این یک مزیت بزرگ برای دولت است تا با استفاده از آن، حکمرانی جدید و هوشمندانه‌ای بر ریال اعمال کند و مدیریت مؤثرتری بر بازار ارز داشته باشد.

بودجه انقباضی؛ مانعی در مسیر اصلاح ساختاری
عضو هیأت علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی در پایان با اشاره به برخی طرح‌های دولت برای ساماندهی بازار ارز اظهار کرد: طرح‌هایی مانند انتشار اوراق ارزی، مرابحه و سوق دادن بازار سرمایه به سمت ارز، عملاً به رسمیت بخشیدن به دلار است و بنده نسبت به موفقیت این رویکرد خوش‌بین نیستم.
وی افزود: بودجه‌ای که برای سال آینده در نظر گرفته شده، بودجه‌ای انقباضی است و با شرایط اقتصادی کشور تناسب ندارد. به نظر می‌رسد این بودجه نه‌تنها مشکلات ساختاری را حل نخواهد کرد، بلکه ممکن است بر حجم آن‌ها بیفزاید؛ با این حال، برای دولت در مسیر مدیریت اقتصاد کشور آرزوی موفقیت دارم.

انتهای خبر/

وجیهه محمدحسنی