انگور موندراپ؛ نماد تحول در کشاورزی خلیل‌آباد

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی «صبح توس»؛ ایران با دارا بودن ۲۹۴ هزار هکتار تاکستان و برداشت سالانه ۳ میلیون و ۱۶۷ هزار تن انگور، جایگاه هشتم تولید این محصول را در جهان به خود اختصاص داده است. استان خراسان رضوی با ۳۳ هزار هکتار تاکستان و تولید حدود ۳۴۶ هزار تن انگور در سال، رتبه سوم تولید این محصول را در کشور داراست و شهرستان خلیل‌آباد به عنوان قطب اصلی تولید انگور در استان شناخته می‌شود، به‌طوری‌که حدود ۲۸ درصد از تاکستان‌های استان در این شهرستان واقع شده‌اند.

تنوع انگور در خلیل‌آباد به‌گونه‌ای است که بیش از ۳۰ گونه انگور در تاکستان‌های این منطقه کاشت و پرورش داده می‌شود. ارقام پیکامی و عسکری بیش از ۹۵ درصد سطح زیر کشت تاکستان‌های این منطقه را به خود اختصاص داده‌اند و جهت تولید کشمش سبز قلمی و تازه‌خوری مورد استفاده قرار می‌گیرند. ارقام دیگر انگور کشت شده در خلیل‌آباد شامل لعل صاحبی، یاقوتی، فخری، ترکمنستانی و شاهانی هستند که برای تازه‌خوری و تهیه مویز، سرکه، شیره انگور، غوره شور و آبغوره استفاده می‌شوند.

به دلیل اینکه کاشت و پرورش ارقام سنتی انگور دیگر برای کشاورزان به صرفه نبوده، برخی از کشاورزان جوان و خوش‌فکر خلیل‌آباد به کاشت و پرورش ارقام جدید با استفاده از روش‌های نوین کشاورزی روی آورده‌اند که سودآوری بسیار بالایی برای آن‌ها به همراه خواهد داشت.

محسن توسلی یکی از کشاورزان فعال و خوش‌فکر در حوزه کاشت، پرورش و برداشت انگور در کشور است که امروز به عنوان کشاورز نمونه در سطح استان خراسان رضوی شناخته شده است. در طول این سال‌ها، او سعی کرده است با رفتن به سمت روش‌های نوین کشاورزی، پرورش ارقام جدید و مرقوم به صرفه انگور و تولید محصولات با کیفیت باغی، نقش بسزایی در تأمین سبد غذایی کشور عزیزمان ایران ایفا کند.

نهال انگور موند، در واقع جزو ارقام انگور بومی ایران محسوب نمی‌شود، این نهال انگور سردسیر برای اولین‌بار در کشور ایالات متحده در سال ۱۸۶۶ میلادی توسط باغداران شناسایی شد. خوشبختانه، نهال انگور موندراپ دارای ژن اصلاح شده است؛ ازاین‌رو، کشاورزان می‌توانند این نهال کوهستانی را در تمامی نقاط کشور به بهترین شکل ممکن پرورش دهند. البته، شرایط محیطی و اقلیمی بر روی میزان باردهی و اندازه میوه‌های نهال دیررس تأثیرگذار هستند و کشاورز می‌تواند با استفاده از خاک مناسب و آبیاری به موقع، میزان تناژ و وزن میوه‌های این نهال انگور را افزایش دهد.

انگور موندراپ با نام‌های بلک ویلیام یا سوئیت شاپر نیز شناخته می‌شود و یک نوع انگور با ظاهری جذاب است. حبه‌های این انگور شبیه به انگشتان دست با پوست بنفش تیره است که گوشت سفتی دارد و جزو ارقام بدون هسته انگورها محسوب می‌شود. این انگور از طعم شیرین و خوشمزه‌ای برخوردار است. وزن هر حبه انگور موندراپ پیوندی حدود هشت الی ۱۵ گرم و جرم هر خوشه آن حدود ۲۰۰ الی ۷۰۰ گرم است. علاوه بر لذت‌بخش بودن، این انگور یک منبع عالی از آنتی‌اکسیدان‌هاست که به سلامتی بدن کمک می‌کند.

امروزه، بیشتر سطح زیر کشت تاکستان‌های شهرستان خلیل‌آباد به روش سنتی یا خزنده انجام می‌شود. این روش به علت حرکت درخت و محصول انگور بر روی خاک، بیشتر مستعد بروز بیماری و کمبود جریان هوا خواهد بود. کیفیت محصول نیز کاهش‌یافته و ممکن است تنه درخت دچار آفتاب‌سوختگی شود. 

در نهایت، باردهی درختان کاهش‌یافته و کشاورزان متضرر خواهند شد. در سال‌های اخیر، مسئله خشکسالی به یک مشکل بزرگ برای کشاورزان و باغداران تبدیل شده است که همین امر باعث شده است فعالان در حوزه‌های کشاورزی و باغی به فکر روی‌آوردن به آبیاری با روش‌های نوین باشند. زیرا آبیاری درختان با روش‌های سنتی بسیار پرهزینه و دردسرهای خاص خود را دارد و در این روش، هدررفت آب بسیار بالا و بازدهی بسیار پایین است. درحالی‌که اگر درختان میوه، همچون انگور، به روش‌های نوین کاشت و پرورش یابند، بسیاری از مشکلات آبی و تولید محصولات واقعی برطرف خواهد شد و سود بیشتری به کشاورز خواهد رسید.

پایان اصلی نهال انگور موندراپ، مانند هر انگور دیگری، از طریق قلم است. اما نکته‌ای که در رابطه با انگور موندراپ یا هر انگور وارداتی دیگر مهم است، این است که انگور موندراپ نسبت به شرایط خشکی، کم‌آبی، برخی آفات و بیماری‌ها، و همچنین شرایط شوری یا قلیایی خاک که به‌خصوص در بیشتر نقاط سرزمین ما رایج است، حساس است. بهترین راه برای کاهش این حساسیت، استفاده از پایه پیوندی مقاوم در هر منطقه است.

کشت رقم موندراب به عنوان الگوی موفق در خلیل‌آباد

محمود شبان در گفتگو با خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی «صبح توس»؛ اظهار داشت: رقم مونوندراب یا سوئیچ شاپر برای اولین‌بار در کشور، با کمک بخش خصوصی، در شهرستان خلیل‌آباد از دو سال پیش در سطح یک و نیم هکتار کشت شده و به برداشت رسیده است. 

وی با بیان اینکه این رقم باردهی بسیار خوبی را در شهرستان داشته و ان‌شاءالله در آینده نیز خواهد داشت، خاطرنشان کرد: باغی الگویی موندراپ با کمک بخش خصوصی و کشاورز جوان و خوش‌فکر شهرستان، کشت شده و به بهره‌برداری رسیده است.

مدیر جهاد کشاورزی شهرستان خلیل‌آباد با تأکید بر اینکه این باغ در سطح یک و نیم هکتار بوده و با توجه به اینکه با سیستم داربستی و آبیاری نوین کار شده، عملکرد بسیار مطلوبی را داشته است، تصریح کرد: امیدواریم بتوانیم در سال آینده و سال‌های بعد، از تجربیات این کشاورز جوان خلیل‌آبادی در بحث توسعه این رقم در داخل شهرستان و به‌خصوص در باغات درجه ۳ استفاده کنیم. 

وی با اشاره به اینکه هدف ما افزایش سطح زیر کشت نیست، بلکه بیشتر به دنبال این هستیم که بتوانیم باغات درجه ۳ را با روش‌های سرشاخه‌کاری یا پیوند به این رقم تغییر دهیم، اذعان کرد: این امر نیازمند همکاری کشاورزان خوش‌فکر و پیشرو است. 

شبان همچنین در ادامه عنوان کرد: کشاورزان اگر می‌خواهند این رقم را کشت کنند، باید همه موارد شامل استفاده از روش آبیاری و اصلاح سیستم کشت که شامل داربستی کردن است، را به طور هم‌زمان اجرا کنند تا بتوانند بهره‌وری و عملکردی که مد نظرشان است، محقق سازند. 

وی با بیان اینکه اگر به هر دلیلی بخواهیم کشاورزی را به صورت سنتی یا قدیمی پیش ببریم، حتی اگر رقم را نیز اصلاح کنیم، عملاً اتفاق خاصی در بحث بهره‌وری آب که یکی از مشکلات شهرستان است، نخواهد افتاد، تشریح کرد: بحث تسهیل مجوزها یکی از خواسته‌های کشاورزان است که در دستور قرار دارد تا محقق شود.

کشت موندراپ؛ انقلابی در صنعت انگور

محسن توسلی در گفتگو با خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی «صبح توس»؛ با بیان اینکه از قدیم‌الایام در منطقه خلیل‌آباد و روستای ارغا، کشت انگور به روش‌های سنتی و با رقم‌هایی مانند پیکامی و عسکری انجام می‌شد، اظهار داشت: این ارقام عمدتاً مقرون‌به‌صرفه نبودند و نسبت به گرما نیز حساس بودند.

وی با تأکید بر اینکه این موضوع ما را به فکر تغییر ارقام و جایگزینی ارقام حساس با ارقام مقاوم واداشت، خاطرنشان کرد: در آن سال، ما اقدام به کشت رقم‌های رشته کردستان و ترکمن 4 کردیم که الحمدلله طی ۱۵ سال گذشته نتایج خوبی به همراه داشته است.

نیاز به تغییر ارقام انگور حساس به مقاوم

این کشاورز خوش‌ذوق خلیل‌آبادی با اشاره به اینکه این ارقام، هم از لحاظ تکثیر، درآمد خوبی برای ما ایجاد کرده و هم از لحاظ بازارپسندی، مورد توجه قرار گرفتند، به‌ویژه رقم ترکمن 4 که بازدهی خوبی داشت، تصریح کرد: پس از آن، به این نتیجه رسیدیم که می‌توانیم از ارقام بهتری مانند رقم موندراب، سوئیچ شاپر یا بلک ویلیامز نیز استفاده کنیم.

وی با بیان اینکه با استفاده از روش پیوند، توانستیم برای اولین‌بار در کشور، رقم سوئیچ شاپر یا بلک ویلیام را به بازار عرضه کنیم، اذعان کرد: این رقم از لحاظ اقتصادی در داخل کشور بسیار مقرون‌به‌صرفه است و در بحث صادرات نیز پتانسیل بالایی دارد.

صادرات انگور به کشورهای همسایه و حاشیه خلیج‌فارس

توسلی با تأکید بر اینکه اگر بتوانیم بحث صادرات آن را به کشورهای همسایه و کشورهای حاشیه خلیج‌فارس پیش ببریم، می‌تواند قیمت خوبی داشته باشد، عنوان کرد: این انگور به‌خاطر شکل خاص، بی‌دانه بودن و گوشتی بودن، بازارپسندی خوبی دارد.

وی با اشاره به اینکه تقریباً ۱۶ سال پیش، ما به روش‌های سنتی کار می‌کردیم، تشریح کرد: مشکلات این روش‌های سنتی شامل هزینه‌های بالاتر و آفت‌های بیشتر بود، من تصویری از تبلیغات باغ‌های اروپایی دیدم که در آن، درختان با حالت داربستی نمایان بودند، این تصویر انگیزه‌ای برای من بود تا باغی با کیفیت مشابه ایجاد کنم.

اجرای روش داربستی برای بهبود کیفیت انگور

این کشاورز خلیل‌آبادی با تأکید بر اینکه از سال ۸۷ به بعد، با لطف خدا این باغ را احداث کردم و مرحله‌به‌مرحله پیش رفتم، بیان کرد: برای مثال، ابتدا دو سیم را در یک ردیف کار کرده بودم که معایبی داشت. به‌تدریج به این مرحله داربست رسیدیم.

وی با بیان اینکه داربست تی شکل در مرحله اول و داربست وای شکل در مرحله دوم را اجرا کردم که این داربستی شدن برای کشاورز هم مقرون‌به‌صرفه و هم مؤثر است، تأکید کرد: در این روش، انگور جریان هوا را به‌خوبی دریافت می‌کند و از بیماری‌های قارچی در امان می‌ماند، فتوسنتز گیاه نیز بهتر انجام می‌شود، زیرا گیاه در نور مناسب قرار می‌گیرد و این موضوع باعث افزایش کیفیت انگور می‌شود.

مزایای روش داربستی در کنترل آفات و بیماری‌ها

توسلی ادامه داد: همچنین، در این روش، کنترل آفات آسان‌تر است، زیرا خوشه‌ها و دانه‌ها در جایی قرار می‌گیرند که به‌راحتی قابل‌مشاهده هستند، همچنین، مبارزه با علف‌های هرز نیز راحت‌تر است، زیرا در قسمت سایه، علف هرز رشد نمی‌کند.

وی با اشاره به اینکه ما با این داربست جدید، معایب روش‌های قدیمی را برطرف کردیم، ابراز کرد: هزینه اجرای این داربست نیز نسبتاً پایین است و در سال اول، به دلیل افزایش تناژ و کیفیت محصول، این هزینه به‌سرعت به جیب کشاورز برمی‌گردد.

آبیاری نوین و تأمین نیازهای آبی درختان

این کشاورز پیشرو خلیل‌آبادی با بیان اینکه در منطقه خلیل‌آباد، به دلیل کم‌آبی و بارش کم، اکثر بارندگی‌ها در فصل بهار به‌صورت سیلابی است. به همین دلیل، بسیاری از کشاورزان به احداث استخرهای ذخیره آب، مانند استخرهای پلی‌اتیلن، روی آورده‌اند، اظهار کرد: این استخرها به کشاورزان کمک می‌کنند تا آب را در زمستان و بهار ذخیره کرده و در تابستان از آن استفاده کنند.

وی ادامه داد: با استفاده از این استخرها، کشاورزان می‌توانند آبیاری‌های نوین مانند آبیاری قطره‌ای را نیز انجام دهند، مدیریت آب در فصل تابستان که با خاموشی‌های مقطعی مواجه هستیم، می‌تواند به کشاورزان کمک کند تا نیازهای آبی درختان خود را به‌خوبی تأمین کنند و محصول خود را به سرانجام برسانند.

تکثیر نهال به روش قلمه‌زنی و بهبود سوددهی

توسلی با تأکید بر اینکه گلخانه‌هایی برای تکثیر نهال احداث کردیم که الحمدلله قلمه‌زنی در آن‌ها جواب خوبی داده و سود خوبی به همراه داشته است، خاطرنشان کرد: در این مجموعه، نهال‌ها به‌صورت قلمه‌زنی تکثیر می‌شوند.

وی با بیان اینکه ابتدا قلمه‌ها را در خاک می‌کاریم و بالای آن‌ها ماسه می‌ریزیم، تصریح کرد: زمانی که ریشه‌گذاری انجام شد، قلمه‌ها را به نایلون‌های پلاستیکی منتقل می‌کنیم تا در آنجا ریشه‌زنی کنند و سپس دوباره سبز می‌شوند.

تمرکز بر ارقام خاص و باکیفیت در نهال‌کاری

این کشاورز خلیل‌آبادی با اشاره به اینکه در اوایل پاییز، این نهال‌ها را می‌کاریم و در اوایل بهار نهال‌های باکیفیتی به بازار عرضه می‌کنیم، اذعان کرد: بیشتر تمرکز ما بر روی ارقام خاص مانند سوئیچ شاپر و بلک ویلیامز است.

وی با تأکید بر اینکه توصیه من به کشاورزان این است که اگر باغ قدیمی دارند یا درختانی با ارقام نامناسب و غیرپسندیده دارند، می‌توانند به پیوندزدن سرمایه‌گذاری کنند، عنوان کرد: پیوندزدن چندین مزیت دارد که یکی از این مزایا زودبازده بودن آن است. به طور مثال، پیوندی که امسال ما زدیم، در طول دو، سه یا چهار ماه، به‌خوبی روی سیم رشد کرده و سال آینده محصول خواهد داد، درحالی‌که اگر بخواهیم این رقم را بکاریم، تا سه سال طول می‌کشد تا به باردهی برسد.

مزایای پیوندزدن و زودبازده بودن آن

توسلی با بیان اینکه اگر پایه قوی‌ای داشته باشید، لازم نیست دوباره درخت را قطع کنید و سه سال منتظر بمانید، شما می‌توانید با برش‌دادن، پیوند خوب را انجام دهید تا درخت جدید زودتر به باردهی برسد، تشریح کرد: یکی دیگر از ارقامی که در این مجموعه کار کردیم، رقم رشته کردستان است که در دیم‌زارهای منطقه غرب کشور و کردستان کشت می‌شود.

وی در ادامه با تأکید بر اینکه این رقم را در سال ۸۷ در این منطقه کاشتیم و الحمدلله جواب خوبی گرفتیم، بیان کرد: این رقم نسبت به گرما و کم‌آبی مقاوم است و همچنین تناژ بالایی دارد که خوشه‌های این انگور تقریباً وزن یک و نیم تا دو کیلوگرم دارند و دلیل کیفیت بالای آن، روش داربستی است که اجرا کردیم.

تأثیر روش داربستی بر کیفیت و تناژ انگور

این کشاورز خلیل‌آبادی با اشاره به اینکه در این روش، فتوسنتز گیاه بهبود می‌یابد، برگ‌ها در نور قرار می‌گیرند و در نتیجه انگور باکیفیت و پربارتر تولید می‌شود، ابراز کرد: دانه‌ها بزرگ‌تر هستند و این انگور بیشتر برای تازه‌خوری مناسب است و کیفیت خوبی برای مویز ندارد، زیرا دانه‌دار است.

وی با بیان اینکه به کشاورزانی که می‌خواهند ارقام معمولی کشت کنند توصیه می‌کنم که این رقم را بکارند، زیرا تناژ و کیفیت بالایی دارد که برای آن‌ها از لحاظ اقتصادی مقرون‌به‌صرفه خواهد بود، تأکید کرد: در زمان برداشت، حدود ۱۰ نفر به‌صورت فصلی و حدود سه نفر به‌صورت دائم در این مجموعه مشغول به کار هستند. 

شهرستان خلیل‌آباد، دیار تاکستان‌های سرسبز انگور، دارای حدود ۶۰۰۰ هکتار سطح باغات انگور است. این شهرستان به‌خوبی از لحاظ تولید، سطح زیر کشت و عملکرد، رتبه اول انگور استان خراسان رضوی را داراست. 

از سال‌های گذشته، با توجه به تنش‌های آبی که در شهرستان وجود داشته، بحث‌های خشکسالی، تغییر الگوی کشت و تغییر ارقام انگور در دستور کار قرار گرفته است. خوشبختانه، در دو یا سه سال اخیر، تغییر ارقام روند روبه‌رشدی در شهرستان خلیل‌آباد به خود گرفته است.

انتهای خبر/