به گزارش صبح توس؛ قنات قصبه گناباد، يكي از شاهكارهای تاريخ بشر و افتخارات تمدن ايرانی كه در فهرست آثار جهانی يونسكو به ثبت رسيده است، می‌تواند به‌عنوان يك منبع مهم درآمدی براي مردم شهر گناباد و اطراف آن در جنوب استان خراسان رضوی تبديل شود.

محمد علی شمسی از پژوهشگران حوزه قنوات در گفت‌و‌گو با صبح توس اظهار کرد: قنات قصبه يكی از 11 قنات ايرانی است كه تيرماه 1395 در نشست ثبت ميراث جهانی يونسكو در استانبول به فهرست آثار ايرانی افزوده شد تا مسئوليت همگان اعم از دولت و مردم را در حفظ و صيانت از اين شاهكار تمدن پارسي چند برابر كند، تاريخ حفر اين قنات به 2500 سال پيش و دوران هخامنشيان می‌رسد و از همان زمان تاكنون، يكي از مهم‌ترین منابع تأمین آب مردم شهر گناباد برای مصارف مختلف به‌ویژه كشاورزی بوده است.

وی افزود: دبی آب قنات قصبه در حال حاضر حدود 150 ليتر در ثانيه است، اگرچه طبق اسناد تاريخی اين رقم در گذشته تا 600 ليتر بوده و بروز زلزله، ريزش چاه‌ها و خشک‌سالی موجب كاهش آن شده است و متأسفانه كاركرد اصلی آن همچنان تأمین آب كشاورزی منطقه است، اما به دليل سنتی بودن نحوه توزيع آب و عدم مديريت درست آن، استفاده نامطلوبی از آن می‌شود؛ آن‌هم در منطقه‌ای كويری كه آب می‌تواند نجات بخش جان هزاران هزار انسان باشد.

شمسی گفت: آب قنات قصبه گناباد از گذشته تاکنون به صورت واحد قدیمی فنجان بين مالكان آن تقسيم می‌شود و به گفته‌ کارشناس‌های فعال در این حوزه آب قنات قصبه به بیش از 4000 فنجان تقسيم شده است و هر مدار آب آن حدود 24 روز طول می‌کشد، از این 4000 فنجان نیمی در اداره اوقاف، آستان قدس و موقوفه‌ها است که به صورت استیجاری در اختیار کشاورزان است و نیمی در اختیار مالکان و کشاورزانی که معمولاً این فنجان‌ها را به ارث برده‌اند، بزرگ‌ترین مشكل توزيع آب قنات قصبه و عدم بازدهی مناسب از آن همین مالکیت‌های گوناگون، یکنواخت نبودن زمین‌ها و هدفمند نبود محصول کشت‌شده است كه متأسفانه این افراد حاضر به واگذاری آب و زمین خود برای فعالیت‌های متمرکز نیستند.

پژوهشگر حوزه قنوات گفت: از دیگر مشكلات مهم قنات قصبه گناباد، وجود استخرهای روباز و جوی‌های آب غیراستاندارد است، بعضی از جوی‌های قنات هنوز سيمانی و بتنی نيست و باعث هدر رفت آب می‌شود، در سال‌های اخیر بعضی از جوی‌ها بازسازی شده است که غیراستاندارد بودن آن باعث سرریز شدن آب یا به خاطر فشار آب باعث ‌فرسایش سیمان و بتن جوی‌ها و در نتیجه هدر رفت آب شده است.

وی گفت: از دیگر مشکلات، احداث پارک آبی قصبه شهر و استخر روبازی است كه در مسير آب قنات برای پرورش ماهی و تفریح ايجاد شده است، این استخر متأسفانه بازسازی نمی‌شود و علاوه بر آن، به خاطر روباز بودن، موجب تبخير آب می‌شود و همچنین به دلیل قدیمی بودن استخر مقدار زیادی آب از دیوار و کف فرسوده آن هدر می‌شود.

رسول صنوبری، کارمند اداره میراث فرهنگی گناباد، نیز در گفت‌وگو با خبرنگار ما اظهار کرد: ما در گناباد 720 قنات داریم که از این تعداد 590 قنات فعال و 10 قنات پر آب داریم، از این قنات‌ها می‌توان قنوات‌ قصبه، علی‌آباد، جویمند، نوقاب و غیره را نام برد،که متأسفانه نتوانسته‌ایم از آن درست بهره ببریم و تحت یک برند واحد به تولید محصولات زراعی بپردازیم و به اقتصاد گناباد و ایران کمک کنیم.

وی در ادامه گفت: به‌عنوان مثال شخصی در گناباد فقط از یک درخت توت حدوداً 20ساله با تهیه توت خشک‌سالی قریب به 7 میلیون تومان درآمدزایی دارد، حال ببینید اگر فقط بتوان یک مجموعه تحت کشت درخت توت قرار داد میزان درآمد آن به چه میزان خواهد رسید، مسئله مهم این است که با توجه به میزان اراضی قابل کشت و همچنین میزان آب دهی قنات می‌توان سطح وسیعی را زیر کشت محصولات زیادی با صرفه اقتصادی بالا قرار داد.

صنوبری گفت: متأسفانه با کم کاری جهاد کشاورزی گناباد و افزایش خرده مالک های اراضی و سهم آب قنوات گناباد بخصوص قنات قصبه، ما شاهد تبدیل اراضی باغ سراها هستیم که باعث از بین رفتن سطح زیر کشت این مجموعه می‌شود.

کارمند میراث فرهنگی گناباد گفت: لازم به ذکر است که جهاد کشاورزی چند سال قبل طرحی را به نام اصلاح الگوی اراضی کشت قصبه را تدوین کرد، که از جمله بندهای این طرح جایگزینی گل محمدی به جای ذرت علوفه‌ای و محصولات کم بازده است، راه حل استفاده صحیح از آب قنات قصبه و دیگر قنوات فعال گناباد تدوین طرح‌های از این دست است، به‌عنوان مثال از طرح های دیگری که مطرح شده است انتقال آب به سطح وسیع قابل کشت است که بتوان با فعال کردن یک تعاونی هم بحث برندینگ کشاورزی گناباد را فعال هم کشاورزان و خرده مالکان را مدیریت کرد.

وی در پایان گفت: در حال حاضر، متأسفانه پیر شدن جمعيت كشاورزان و بی‌توجهی فرزندان آن‌ها به امور زراعت و باغداری و تمركز آن‌ها بر امور خدماتی، دولتی و تجاری، موجب شده است تا مديريت قنات قصبه نيز با مشكلات جدي مواجه شود و مالكان و مسئولان اهميتي به هدر رفت آب ارزشمند قنات نمی‌دهند و برنامه‌ای نيز برای بهبود اين وضعيت ارائه نمی‌کنند.

شايد افزايش جمعيت و خشک‌سالی‌های اخير تلنگری از طرف خداوند برای كسانی باشد كه به نعمت‌های اطرافشان توجه نمی‌كنند و آن‌ها را بدون استفاده هدر می‌دهند. اميد آنكه مسئولان و مردم منطقه مخصوصاً كشاورزان زحمتكش با اين تلنگر خود را بازيافته و بار ديگر دور هم جمع شوند و از روش‌های جديد كشاورزی، يكپارچه سازی و آبياری متناسب با شرايط اقليمی منطقه استفاده كنند.

انتهای پیام/