به گزارش صبح توس؛ به نقل از قدس، سیاوش اسماعیلی یک اردیبهشتی شصت و پنجی و کامپیوتر خوانده ای اســت که شیمی را بلعیده. اگر چه اولین اختراعش را در 19 سالگی و در زمینه فناوری اطالعات داشته اما کار حرفه ایش را در زمینه تجهیزات پزشکی ادامه داده است. او پیش از این 5 اختراع را در کارنامه خود ثبت کرده است؛ اولین اینها مربوط است به اختراع دست هوشمند با قابلیت کنترل از طریق ذهن که در جایزه بزرگ اختراعات شرکت کرد. شرکتهای زیادی هستند که روی پروتزهای دست و پا کار میکنند و موفق هم هستند اما تفاوت کار سیاوش با بقیه، در این است که اختراع او با پنج انگشت 30 کیلو بار را میتواند حمل کند، در حالی که نمونه های خارجی آن با کارایی 4 انگشت، توانایی حمل 20 کیلو را دارند. اختراع دیگر او زانو و پروتزهای هوشمند است؛ قابلیت این را دارد به اعصاب باالیی پا وصل شود و امکانی را بوجود بیاورد که مثل پای معمولی برای شما کار کند. دستگاه کرایو جنیکس و لیزرهای دایود پزشکی هم برای عمل های زیبایی قابل استفاده هستند. اما درباره اختراع شیشــه هوشمند باید گفت این شیشهها تنها در 5 میلی ثانیه از حالت شفاف به مات تبدیل میشوند و عایق صوتی و حرارتی هستند. اختراعی که در نخستین فستیوال بینالمللی جایزه بزرگ اختراعات ایران از بین 7000 طرح مقام برتر را کسب کرده است. سیاوش از سه سال پیش تا اآلن کار بر روی پلاستیک تجزیه پذیر را دست گرفته و حاال به یک نتیجه باور نکردنی رسیده است. »پلاستیک تجزیه شونده در آب و خاک به مدت یک الی دو دقیقه« را میتوان اختراع قرن در حوزه محیط زیست دانست. درباره محصوالت زیست تخریب پذیر تحقیقات زیادی انجام شده و حرفهای زیادتری بیان شده اســت اما سیاوش توانسته با این اختراع، از بشریت در برابر محیط زیست آبرو داری کند

تو پلاستیک تخریب پذیر در آب و خاک را اختراع کردهای. باید اعتراف کنم که بسیار غیر واقعی است، چیزی شبیه غلو است. البته میدانم که رسانههای زیادی هم برای معرفی این محصول اعــام آمادگی کردهاند. اولین جواب سوالی که باید برای من روشن بشود اینست که بدانم چه مسئله ای باعث شد سراغ این اختراع بروی؟ آیا صرفا یک دغدغه محیط زیستی بود یا بعنوان یک شاخه از اختراعات شیمی خودت به آن نگاه کردی؟

بــا اینکه دغدغــه هــای محیط زیســتی را از درون خانــواده تا محل کار و.. بــه همراه دارم اما عالقهمندی بیشــتر به این حوزهها برمیگردد به حدود چهار سال پیش. حقیقت این است که ایام به خصوصی از سال مثل سیزده به در، مسافرتها و یا حتی ایام محرم میبینید که مصرف پلاستیک در کشور ما چقدر افزایش مییابد. خب از طرفی کار فرهنگسازی بسیار سخت است، ما به این فکر کردیم که چه کنیم تا اگر تمام افراد هم این کار غلط را انجــام دادند، در نهایت به محیط زیست آسیبی نرسد. بنابراین تحقیقات شــروع شد. وقتی میخواســتیم کار روی موضوع پلاستیک را شــروع کنیم، بررسی کردیم تا ببینیم چه شــرکتهایی در دنیا روی مسئله پلاستیکهای تجزیه شــونده یا تخریــب پذیر کار میکنند.

پس تحقیقــات بازار هم داشتید؟

بلــه. ده پروژه قابــل اعتنا در دنیا روی ایــن موضوع تمرکز کرده بودهانــد. محصوالت این شــرکتها را از کشــورهای مختلف جمعآوری کردیم. از فیلم و تبلیغات تا گفتوگوهای مستقیم با آنها، ما را به این نتیجه رساند که این ده محصول، محصوالت خوبی هستند، هر کدام هم یک سری مزایا یا معایب را دارند. مثالً در ســوئد بطریهای کاغذی خوبی تولید و البته در کشور خودشان هم فرهنگ مصرف آن نهادینه شده بود. این محصول برای ما مناسب نبود چرا که فرایند بازیافتی برای آن کاغذ را نداریــم و دیگر اینکه به کاغذ زیادی برای تولید نیاز دارد. ضمــن اینکه این بطریها تاریخ انقضا داشت و همین موضوع استفاده از آن را در ایران سخت میکرد. شرکت دیگر در آفریقای جنوبی محصولی با پایه نشاسته را تولید میکند که برای اینکار به مزرعه بزرگی نیاز است. شرایط آب و کشاورزی در ایران به ما اجازه تولید این محصول را نمیدهد. در واقع هر کدام از اینها خصیصههایی داشتند که به ما امکان استفاده از آنها در ایران و یا اکثر کشور ها را نمیداد. تمام این مسائل باعث شد بخواهیم مستقیماً سراغ این بحث برویم تنها رغبت جدی ما یک شرکت انگلیسی است که در حال حاضر هم تبلیغات داغ و گســتردهای دارد؛ محصولی با پایه پلیمر که زمان تجزیه آن بین 2 و بعضاً 10 سال مشخص شده است.

هیچ کدام از این موارد نتوانســت تو را به منظور تولید برای بازار ایران اقناع کند. دقیقا به دنبال چه بودی؟

بدنبال محصولی بودیم تا خیلی ســریع تخریب بشــود. این محصول مــورد نظر مــا باید چند خصوصیت را میداشــت؛ اول؛ خیلی زود تجزیه شــود، دوم؛ پایه گیاهی داشته باشــد و سوم؛ تا جایی که میشود در آن از مواد شیمیایی استفاده نشده باشــد. البته کارایی های دیگری هم به آن افزوده شد، مثال جدای از اینکه این محصول بعد از تخریب به محیط زیســت آسیب نزند بتواند به عنوان کود و یا خوراک دام از آن اســتفاده شود. پروســه تولید سه سال طول کشــید تا بتواند به محصول تبدیل شود.

مزیت نســبی این پلاستیک که تو آن را اختراع کرده ای چیست؟ ظاهراً نمونه های دیگری را هم نام بردی که در کشورهای دیگر تولید میشوند...

محصول ما در مدت زمان بســیار کوتاهی تجزیه میشــود. این تجزیه صرفاً با آب نیست، شرکت انگلیسی در کاتالوگهایشان مدت زمان تجزیه محصوالتشــان را 2 تا 6 ســال معرفی کردهاند. اما محصول ما بســته به نوع مصرف، در صورت برخورد با آب و یا خــاک بین یک الی دو دقیقه تجزیه می شــوندو فرایند تخریب پذیری باالیی دارد. بــرای بطری و لیوانهــای یک بار مصرف و ظروف، این مدت زمان حدود ســی روز است. یعنی بعد از ســی روز از این محصول هیچ اثری در طبیعت باقی نمیماند. همچنین میتواند این پلاستیک به عنوان ماده شوینده نیز استفاده شود. در بیمارســتانها، جمعآوری لباس و ملحفــه و... یک فرایند چنــد مرحلهای اســت. فردی که اینهــا را جمعآوری و داخل یک پلاستیک میگذارد، آن را حمــل میکنــد و در نهایت دوباره از ســطل خارج و داخل ماشین لباسشویی قرار میدهد. در محصول ما کیسه پلاستیکی خودش آغشــته به یــک ماده شوینده نیز هست. از آنجاییکه این کیسه در آب حل میشود، میتوان آن را به همراه لباسها وارد ماشــین لباسشویی کرد. مزیت بعــدی مربوط به کنترل مصرف است؛ در حال حاضر مواد شوینده به طور غیرقابل محاسبهای درون ماشین لباسشویی ریخته میشود اما با پلاستیکهای ما این مواد شوینده به اندازه لباسها در خودش ماده شــوینده دارد. در واقع عالوه بر موضوع بهداشت فردی و محیط، کنترل مصرف هم به طورموازی انجام میشود. شــرکت انگلیسی بر روی بطری، پِت و ظروف یکبار مصرف فعالیت نداشــته است و بــه تازگی خبر از عدم ادعاهای ذکر شــده در محصولشــان به گوش میرسد که بازتاب خبری گسترده ای در رسانههای خارجی داشته است. ما قسمت مهمی از انرژیمان را روی این محصوالت گذاشتهایم. ما این ظروف را هم تولید میکنیم که در مدت زمان حدود یک ماه قابل تجزیه هستند. کمترین مدت زمــان برای تخریــب، متعلق به محصول ما است. همچنین میتوانیم به عنوان کود ذرت و یا گندم از خروجی این محصول اســتفاده کنیم. این از مزیتهای ما اســت که میتوانیم با افزودنیهــای دیگر، مصرف دیگر را هم برای این محصول داشته باشیم.

تا جایی که میدانم ایــن اختراع را ثبت نکــردهای. دربــاره این موضــوع حرف و حدیثهایی شنیدهام اما مایلم بدانم چرا تا بحال این کار را نکردهای؛ به هر حال یکی از مهمترین مراحلی که باید گذرانده شود برای معرفی این محصول، ثبت آن است...

من تجربه ثبــت اختراع در ایــران را دارم. بعضاً میبینم که بســتههای حمایتی، آنچنان که باید وجود داشــته باشــد، ندارد. علت مهم تر اینکه؛ شرکتهایی وجود دارند که با یک تغییر جزیی، از این فرمول اســتفاده میکنند. در واقع گواهی ثبت اختراع صرفاً یک گواهی اســت و بعد از آن پشــتیبانی الزم صورت نمیگیرد. در کشورهای دیگر به ثبت اختراع به چشم یک پروسه تجاری نگاه میکنند در حالی که در کشور ما این فرایند تجاری شدن هنوز جا نیفتاده است. اینکه »پشتیبانی نمیشوید« یعنی چه؟ برای من روشن نیست که دقیقا چه انتظاراتی داری؟ عموماً مخترعین با توان مالی ضعیف هستند و برای پیگیری قضایی توان کافی را ندارند. در حال حاضر ما اظهارنامههایی را پر میکنیم و تحویل میدهیم اما آنقدر قوی تنظیم نمیشود که یک وکیل بتواند از آن دفــاع کند. شــرکتهایی که تــوان مالی را دارند با یک تغییــر در ادعانامه، همان محصول را بــا یک تغییر جزیی تولید میکنند و در نهایت ما شــانس زیادی برای پیروز شدن در دادگاه نداریم. کاغذ بازی زیاد اســت اما وقتی قرار است بصورت واقعــی از یک اختراع دفاع شــود، مراجعی که در گواهی تعهد دادهاند، آن قدرها هم پای کار نیستند. اگر این فرایند تســهیل بشــود، کارگاه آموزشی مختلف بگذارند، و همچنین استعالم برای مردم و مراجع مربوطه راحتتر باشــد باعث میشود دفاع از کار و حمایت معنوی آسان تر قابل انجام باشد. یکی از بغض های فروخورده همیشــگی شــرکتهای دانش بنیان ، موضوع »ورود به بازار« بوده اســت. شرکت ها نمیتوانند خودشان را در بازار جا بیندازند یا مشکل شان بر میگردد به پیدا کردن سرمایه گذار و حامی مالی؟ مهمترین جواب برای ســؤال شما »عدم حمایت از کاالی ملی« است. ببینید؛ به عنوان یک تولید ایرانی، من لیزر تولید میکنم یا محصوالت از این قبیل. مشتری اول از من میپرسد؛ این محصول مال کجاســت؟ محصول من در کشورهای دیگر مشتری دارد، تأییدیه دارم و... اما یک پزشک ایرانی حاضر اســت به جای محصول من، جنس چینی که پشتیبانی و حمایت ندارد را بخرد. حمایت از کاالی ایرانی و ملی بعضاً از طرف خود مردم انجام نمیشــود. محصوالت خوب زیادی داریم که در ایران تولید میشود اما با برند چینی محصولش را میفروشد. ما هم در برخی مواقع برای اینکه چرخ اقتصادمان بچرخد این کار را کردهایم. فکر میکنم مســئله ما سه تاست. یکی تولید خوب و دیگری حمایت مردم. اما وجه سوم این قضیه عدم حمایت بابت تولید انبوه است. شــما به عنوان یک سازنده محصول دانش بنیان زحمت خودت را کشیدهای اما وقتی به سرمایهگذار مراجعه میکنی اولین چیزی که برایش اهمیت دارد صرفا »توجیه اقتصادی« است. در واقع به این کاری ندارد که محصول شما یک محصول دانش بنیان و دوستدار محیط زیست است و اصالً این را در نظر نمیگیرد که قطعاً برای یک محصول دانش بنیان نباید منتظر »تولید به قیمت عادی« باشد... چیزی که نگاه بد به محصول ایرانی را رواج میدهد، واردات بیرویــه از آن کاال اســت. اینجــا دالل و واردکنندهای وجود دارد که محصول ما را به هزینه خیلــی پایینتری وارد بازار میکند. شــرکتهای چینــی و... چون بازار جهانی دارند ماهانه شــاید 400 دستگاه برای بازار جهانی لیزر تولید کنند، نه من که سالی 10 دستگاه تولید میکنم و در یــک بازار محدود به فروش میرســانم. دقیقاً در همیــن نقطه مبحــث قیمت رقابتــی بوجود میآید. خب چه کسی مســئول این اتفاق است؟ بر فرض که به علت تحریم، من نمیتوانم محصولم را صادر کنم اما دولــت که میتواند از واردات مشــابه خارجی جلوگیری کند تا حداقل من تأمین کننده بازار داخلی خودم باشم.

برای کســی کــه قصد ســرمایهگذاری و حمایت دارد این مســئله که »آیا میتواند این محصول را به تولید انبوه برساند یا نه؟« بسیار مهم است. در واقع اگر نشود این پلاستیک را به تولید انبوه رساند، باید بگویم که این طرح آن قدر ها هم قابل اعتنا نیست...

مسلماً قابلیت صنعتی شدن و تولید انبوه دارد. اما اینکــه چرا برخی اختراعات به مرحله تولید انبوه نمیرســد، مربوط اســت به حمایت مسئوالن و مردم. وقتی یک محصول در کشــورهای اروپایی به عنوان محصول داخلی تولید میشــود، تعرفه گمرکی که برای واردات آن محصول در نظر گرفته میشــود، بسیار باال میرود. البته ما هم این را در قوانین گمرکی داریم اما در بازار عمالً چنین چیزی را نمیبینیم. خب جواب این اســت که یا قاچاق اتفاق افتاده و یا یک رانت داده شده و باعث شده که از محصول ایرانی حمایت نشود. مســئله بعدی قیمت گذاری است؛ قطعاً قیمت تمام شده برای یک شرکت دانش بنیان با تولید پایین و کارگاه صنعتی کوچک، بیشــتر از قیمت تمام شده همان محصول در مقیاس تولید بزرگتر و با حضور رقیب خارجی و دسترسی به بازارهای جهانی اســت. اکثراً هم اینطور فکر میکنیم که اگر یک محصول »ایرانی« اســت، چون در داخل کشور تولید میشود پس قطعاً باید قیمت پایینی داشته باشــد ، این یک تفکر خیلی اشتباه است. این را در نظر نمیگیریم که تولیدکننده داخلی در چه شرایطی محصولش را تولید میکند. واردات بیرویه، عدم دسترسی به بازارهای جهانی و عدم حمایت و... همه اینها باعث میشود قیمت تولید باال برود. با توجه به تجربهای کــه در پنج اختراع قبلی خودت داری آیا میتوان امیدوار بود که پلاستیک تجزیه پذیر، به تولید انبوه میرسد یا نه؟ موضوع اصلی محیط زیست است، ما میخواهیم به محیط زیست کشــورمان کمک کنیم. هدف این است که این زبالههای پلاستیکی را تا جایی که امــکان دارد کاهش دهیم. در عین حال برای چرخیدن چرخ اقتصادیمــان در حال مذاکره با کشورهای دیگر هم هستیم تا تولیدمان را به آنها بسپاریم. آنها واقعاً به ما اطمینان دارند. بازار را میشناسند و وقتی محصول را میبینند به توانایی های ما شک نمیکنند. شــناخت بهتری از بازار جهانی دارند و این تحقیق بازار، باعث اطمینان از خروجی محصول شده است. در حــال حاضر هم بــا ژاپن، انگلیس، ترکیه مذاکرات جدی داریم. دقیقاً رویکردشــان در تقابل با رویکرد مسئوالن ایران است. خب محصول ما در مدت زمان کوتاه قابلیت صحتسنجی دارد. روند آزمایش با چشم دیده میشود و همچنین مسائل اطمینان به محصول ما را افزایش میدهد. محصول شــما پایه پلی اتیلن نیست و قابلیت بازیافت ندارد. این شاید اولین جملهای باشد که بعد از مراجعه به حامی سرمایهگذاری، باید به آن جواب بدهید. حرف اینست که اگر قابلیت بازیافت داشته باشد میتواند هزینه تولید را کاهش دهد چرا که هزینه خرید ماده اولیه در چرخه های بعدی کم میشود... پاسخ شما در این باره چیست؟ اینکــه این محصــول را با پلاستیکهای دیگر مقایسه کنیم کامالً اشتباه است. یکی از مهمترین مباحث مربوط به پلاستیکها )چه بازیافتی و چه غیربازیافتی( مربوط به آسیبی است که به طبیعت میزنند خیلی از این پلاستیکها در طبیعت رها و وارد آبراهها میشوند که به زباله دان های اقیانوسی معروف هستند. پلاستیکهایی هم که بازیافت میشــوند درجه یک نیستند. هزینه جمع آوری و آلودگی را هم به این چرخه اضافه کنید. بازگرداندن به چرخه تولیــد اگر چه صرفه اقتصادی دارد ولی همواره ضررش خیلی بیشتر از آن توجیه به اصطالح اقتصادی است. بنابراین بنا داریم پلاستیکی داشته باشیم که اصالً بازیافت نشــود. بسیاری از ظروف پلاستیکی بازیافت نمیشــود، بلکه دور ریخته میشــوند. یا اینکه اگر جمعآوری میشوند، مدت زمــان زیادی طول میکشــد تا تفکیک شــوند. ضمن اینکه ما نمیتوانیم بسیاری از پلاستیکها را تفکیک کنیم. اینها مشکل بهداشتی و بیماری، آلودگی دارند.ضمن اینکه این پلاستیک ما می تواند کاربرد بسیاری در زباله های بیمارستانی و برخی از تجهیزات پزشــکی یکبار مصرف و یا کاورهای استریل داشته باشــد بنابراین، خصیصه غیرقابل بازیافت بودن جزو نقاط مثبت محصول ماست. در عین حال با افزودنیهایی میشود محصولی را تولید کنیم تا فوایدی برای طبیعت نیز داشته باشد.