به گزارش صبح توس؛ شهرستان خلیل‌آباد در فاصله 240 کیلومتری جنوب غربی مشهد با مساحتی بالغ بر 87/1135 کیلومترمربع از نظر موقعیت در طول جغرافیایی ۵۸ درجه و ۱۷ دقیقه طولی شرقی از نصف النهار مبدأ و ۳۵ درجه و ۱۵ دقیقه عرضی شمالی از خط استوا و ارتفاع ۹۷۵ متری از سطح دریا واقع شده‌ است.

 

این شهرستان از شمال به کوهسرخ، از جنوب به بجستان، از شرق به کاشمر و از غرب به بردسکن منتهی می‌شود و بر اساس آخرین تقسیمات کشوری خلیل‌آباد دارای دو بخش مرکزی و ششطراز و چهار دهستان (رستاق، حومه، ششطراز و کویر) است.

 

شغل بیشتر مردم خلیل‌آباد کشاورزی و محصول عمده در این شهرستان انگور است، بیشتر مردم خلیل‌آباد محصول انگور خود را در مکان های مخصوصی که «کشمش خانه» نامیده می‌شود و با روش‌های سنتی به کشمش تبدیل می‌کنند و می‌فروشند؛ در سال‌های اخیر کشت زعفران در منطقه خلیل‌آباد گسترش پیدا کرده است، همچنین مردم به کشت درخت پسته روی آورده‌اند.

 

شهرستان خلیل‌آباد دارای سطح زیر کشت تاکستان‌های انگور بالغ بر شش هزار هکتار با میانگین تولید 25 تن در هکتار که سالیانه حدود 150 هزار تن انگور تولید می شود می باشد، در حالی که میانگین تولید انگور در کشور 12 تن می باشد، انگور تولید شده 70 درصد تبدیل به کشمش و مابقی صرف تازه خوری به سایر استان‌ها صادر می شود.

 

در شهرستان خلیل‌آباد بیش از 22 رقم انگور شناسایی شده است که می تواند ظرفیت مناسبی برای فارم توریسم باشد و دیدن از باغات حیرت انگیز این شهرستان در ایام فصل برداشت انگور در فصل تابستان خالی از لطف نخواهد بود.

 

پیشینه تاریخی خلیل‌آباد:

حدود ۲۵۰ سال قبل خلیل خان فرزند جلیل بیگ از خاندان عرب میش مست قلعه‌ای بزرگ و زیبا به نام خودش بنا نهاد که بعدها خلیل‌آباد نام گرفت؛ اما در حقیقت نام این سرزمین، خارزنج است که در کتب تاریخی و معتبر از آن بسیار نام برده شده ‌است.

 

شهر خارزنج در ناحیه شمالی شهر خلیل‌آباد فعلی واقع شده بود که در اثر زمین لرزه تخریب و ساکنانش در دشت های جنوبی پراکنده و اقدام به ساخت آبادی ‌های متعدد کردند، سرانجام به دلیل وجود ناامنی‌های حاصل از حمله افغان‌ها و ترکمن‌ها اقدام به ساخت قلعه معروف خلیل‌آباد کردند و خلیل‌آباد مرکزیت یافت و بدین ترتیب مردم با این منطقه انس گرفته و هر روز بر جمعیت آن افزوده که در نهایت در سال ۱۳۴۳ به شهر و با پیگیری‌های مردمی و مسئولان وقت در سال ۱۳۸۲ به شهرستان ارتقاء یافته‌ است.

 

بر اساس کتب تاریخی، پیشینه شهرستان به دوران زرتشت بر می ‌گردد، به طوری که آثار و ابنیه زرتشتیان در اطراف شهرستان به چشم می‌ خورد؛ اما رونق علمی و فرهنگی آن به قرون سوم و چهارم هجری که به نام خارزنج معروف بوده باز می‌گردد؛ به‌ عنوان نمونه در جلد ششم لغت نامه دهخدا از خارزنج به‌ عنوان شهری آباد و خاستگاه اهل علم و ادب یاد شده ‌است و از معروف ترین علما و بزرگان خارزنج می‌توان به احمد بن محمد خارزنجی صاحب کتاب تکلمه در لغت و یوسف بن حسن خارزنجی از فضلای زمان خود، مرحوم شمس کندری و شیخ حسن سیف کندری اشاره کرد و از دیگر شخصیت‌های تاریخی این شهرستان عمیدالملک کندری وزیر دربار سلجوقیان (طغرل) که از شخصیت های مهم و سرنوشت ساز در تاریخ کشورمان به شمار می‌رود.

 

آداب و رسوم مردم خلیل‌آباد؛

در شهرستان خلیل‌آباد همچون سایر نقاط استان خراسان رضوی پخت انواع نان‌های محلی و سنتی رواج دارد، همچنین انواع جشن‌ها، اعیاد و مناسبت‌های ویژه با توجه به باورهای مردم منطقه کماکان برگزار می شود. از میان این مراسم می توان از جشن‌های خواستگاری، عقد خوانی، سده، چهارشنبه سوری، جشن ختنه سوران و عزاداری تاسوعا و عاشورا را یاد کرد.

 

برگزاری باشکوه مراسم تعزیه خوانی و نقالی و پرده خوانی عاشورایی از دیگر هنرهای آئینی مرسوم در این منطقه است و افزون بر این در میان مردم خلیل‌آباد انواع بازی ها و ترانه های مربوط به آن‌ها نظیر بازی «گوگزل پندل»، «حرنگ رحنگ اسب ما چه رنگ»، «گوک نو نو»، «استاد مرا کشت»، «بی‌بی غز غز یا نغز»، «از ایی گل چه گل» و غیره رایج است.

 

پرده خوانی عاشورایی؛

هنر پرده خوانی گونه ای پیشرفته از نقالی است که در آن تصاویر به کمک راوی می آید و نوحه و تعزیه خوانی بر اساس پرده ای است که به دیوار نصب می کنند و غالباً شمایل مربوط به حوادث عاشورا و ائمه اطهار می باشد و عمدتاً با الهام از مقتل‌ها به تصویر صحنه‌ها می پرداختند.

 

پرده خوانی در خلیل‌آباد یکی از هنرهای قدیمی است که ریشه در آداب و سنن مردمان این منطقه و ارادت خاص ایشان به اهل بیت دارد و حاج محمد عارفیان خلیل‌آباد و کربلایی قاسم دانش پژوه از طلایه داران این هنر در شهرستان خلیل‌آباد هستند.

 

آثار تاریخی خلیل‌آباد؛

در شهرستان خلیل‌آباد 11 اثر در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است شامل؛ مسجد جامع خلیل‌آباد، حمام تاریخی آقای، یخدان گلی، تپه تاریخی، حوض چهل پایه و آب‌انبارهای کندر، مسجد جامع سعدالدین، امام‌زاده قاسم (ع) روستای ارغا، امام‌زاده حسن (ع) در روستای میرآباد و قدمگاه حضرت علی (ع) روستای دهنو و شش اثر نیز در فهرست آثار معنوی کشور با عنوان «آیین های عاشورایی پرده خوانی، شبیه خوانی کندر، دسته بنی اسد، حیدری حیدار و آیین علم بندان و دانش سنتی تهیه کشمش شهرستان خلیل‌آباد» به ثبت رسیده است، تاکنون بیش از 85 اثر تاریخی و فرهنگی (محوطه‌ها، بناها) در شهرستان خلیل‌آباد شناسایی شده است.

 

یخدان گلی خلیل آباد؛

در شمال شهرستان خلیل آباد یخدان گلی مشاهده می شود که نمایانگر ذوق و فرهنگ مردمان این منطقه در بهره برداری و استفاده از یخ می باشد. این بنای گلی به شکل مخروط بوده و مصالح به کار رفته در آن خشت خام و ملات گل می باشد همچنین دو اتاقک که در گذشته یکی انبار کاه و دیگری اتاق یخدان بان بوده که چسبیده به بنا می باشد این بنا متعلق به اواخر دوران قاجار بوده و در سال 1390 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

 

مسجد جامع شهرستان خلیل آباد؛

به استناد شواهد موجود، پیش از این در محل مسجد جامع فعلی، بنای مسجدی کهن و یک ایوانی موسوم به میان خیابان وجود داشته که بنای فعلی با الگوبرداری از مسجد جامع کاشمر در سال 1308 ق با طرح یک ایوانی و شبستان‌های طرفین ساخته‌شده و شبستان شرقی آن در سال 1313 ق تکمیل‌شده است. در جبهه‌های شرقی و غربی مسجد نیز فضاهای معماری با کاربری های متفاوتی ایجاد شده است. ایوان بنا، باوجود اجزاء و عناصر معماری به ویژه تاق و تویزه شکوه خاصی به این مجموعه بخشیده است.

 

حوض چهل پایه کندر؛

نام این سازه آبی برگرفته از پایه های ده گانه ای است که پوشش آن را تشکیل داده و از هر پایه چهار عنصر فرعی دیگر روی هم رفته چهل پایه منفک شده و ایجاد قوس را ممکن کرده است. ساختار بنا تاپاکار قوس از سنگ و ساوج بوده و سقف آن گنبدی و آجری است.

 

گرمابه آقا (بهشتی)؛

بنای معروف به حمام آقا در بافت مرکزی شهر خلیل آباد قرار گرفته است. این بنا جزء مجموعه ابنیه ی تاریخی و با ارزش احداث شده در اوایل دوران پهلوی می باشد که مشتمل بر مسجد جامع، کاروانسرا و مغازه های مجاور مسجد است. مطابق با وقف نامه موجود، این بنا در سال 1316 بنا شده و دارای دو بخش مردانه و زنانه است. حمام مردانه 15 پله و حمام زنانه 10 پله پایین تر از سطح زمین است. این حمام دارای رختکن، زینه، دوش ها و گرمابه، آب انبار، جاکفشی و نمازخانه است.

 

کهن دژ تاریخی کندر؛

در ضلع جنوبی شهر کندر بقایای خشت و گلی عظیمی به ارتفاع 15 متر دیده می شود که در واقع کهن دژ شهرک حاصل خیز و پر رونق کندر در گذشته های دور بوده سفال های پراکنده بر روی آن قدمت این اثر را به پیش از اسلام می رساند و مؤید سکونت در آن تا سده هفتم و هشتم هجری است. در چهار سوی این کهن دژ آثار و بقایایی از برج های نگهبانی و تدافعی به چشم می خورد.

 

جاذبه‌های گردشگری

خلیل‌آباد با قرار گرفتن در محور مواصلاتی بین بردسکن و کاشمر و مسیر مشهد مقدس بارگاه ملکوتی امام هشتم (ع) سالانه پذیرای میلیون‌ها مسافر عبوری است. در ایام نوروز بالغ بر 37 هزار نفر در شهرستان از جاذبه‌های طبیعی و گردشگری و مذهبی آن دیدن می کنند.

 

تفرجگاه خارزنج؛

در این منطقه بسیار زیبا واقع در فاصله چهار کیلومتری شمال شهر خلیل آباد پراکنش درختان غیر مثمر فراوانی دیده می شود که وجود جویبارهایی که از کنار اشجار عبور می کنند به طراوت این تفرجگاه افزوده است. از مهم‌ترین خصوصیات این مکان سایه‌های دلپذیری است که همه‌روزه به ویژه فصول بهار و تابستان مأمن گردشگران و طبیعت دوستان می باشد. همچنین این منطقه دارای سه چشمه آب گرم معدنی است که به ارتفاعات شمال شهر منتهی شده و مورد استفاده کوهنوردان است.

 

مناظر طبیعی دشت خلیل آباد؛

محدوده خلیل آباد، بردسکن و کاشمر جزء حوزه آبریز نمک ایران و بخشی از آن محسوب می شوند که دشت کاشمر نام دارد. رودخانه ششطراز از داخل این دشت عبور می کند و سرمنشأ آن ارتفاعات شمال غربی خلیل آباد می باشد که پس از طی مسافتی حدود 60 کیلومتر وارد سد شهید مدرس در محل روستای مهدی آباد می شود.

 

مناطق کوهستانی و جاذبه‌های طبیعی؛

مناطق کوهستانی این ناحیه از دو رشته ارتفاعات اصلی تشکیل شده اند که رشته شمالی آن به نام کوه سرخ و رشته جنوبی آن شامل کوه کمر بلند، برغو و فغان می‌باشند. اکثر رودهایی که از ارتفاعات شمالی و حتی جنوبی سرچشمه می گیرند در داخل دشت و در نزدیکی پای کوه تشکیل مخروط افکنه های کوچک و بزرگ را می دهند. از سوی دیگر ششطراز که از کاشمر به طرف خلیل آباد وبردسکن گسترش دارد در بین راه، تپه ماهورهایی را تشکیل داده که از لحاظ زیبایی در نوع خود یگانه وبی نظیرند.

 

از دیگر جاذبه‌های طبیعی این شهرستان، آبگرم خلیل آباد است که سالانه گردشگران زیادی را به سوی خود جذب می کند.

 

پارک جنگلی شمال شهر؛

پارک جنگلی شمال شهرستان با وسعت 200 هزار مترمربع و گونه‌های درختی کاج و افرا و اقاقیا و سروناز و سرو نقره‌ای و سپیدار و غیره از دیگر تفرجگاه‌های دیدنی این شهرستان است که همه‌روزه پذیرای مسافران و مردم می باشد.

 

سد خاکی شهید مدرس؛

یکی دیگر از جاذبه‌های طبیعی شهرستان خلیل آباد، سد خاکی شهید مدرس است که از آبریز مهم‌ترین رودخانه منطقه که شهر خلیل آباد را تحت تأثیر مستقیم قرار می دهند و رودخانه ششطراز نام دارد، مشروب می شود. این رودخانه فصلی در قسمت غربی خلیل آباد دشت آبرفتی منطقه را تغذیه کرده و مابقی آن طی مسافتی طولانی وارد سد شهید مدرس در محل روستای مهدی آباد می شود که در اطراف خود منطقه ای زیبا و چشم اندازهای بدیع را به وجود آورده است.

 

کویر خلیل‌آباد؛

آنچه برای گردشگران کویر در حاشیه جنوب شهرستان خلیل‌آباد در خاطرشان نقش می بندد؛ صرف صبحانه محلی (تخم مرغ شیره که یکی از اصیل‌ترین غذاهای خراسان می باشد) در کنار سیاه چادر عشایری و نوشیدن چای آتشی و دم‌نوش های کویر به همراه سیب زمینی زغالی، تجربه لذت بخش و تداعی گوشه ای از زندگی کویری زیر آسمان نیلگون در هوای دل انگیز را برای گردشگران در کویر نمک جعفرآباد به همراه خواهد داشت.

 

کویر نوردی در مسیری بین تاغ زارها و کال باستانی کندر که مناظر حیرت انگیزی را در لنز دوربین های عکاسان گردشگر و خاطره خانواده ها ثبت می کند، لذت یک کویر بکر را برای گردشگران به همراه خواهد داشت. روستای کاهه و بازدید از بافت قدیمی روستا و صرف اشکنه قورمه که از لذیذترین غذاهای منطقه کویری خراسان است مزه به‌یادماندنی را برای گردشگران رقم می زند.

 

گردشگری مذهبی خلیل‌آباد

چهار امام‌زاده آرمیده در خاک شهرستان خلیل‌آباد بی‌بی حور و بی‌بی نور روستای جابوز، شاهزاده قاسم (ع) در روستای ارغا، سید حسن (ع) در روستای میرآباد و امام‌زاده هادی (ع) در روستای شوراب سالانه پذیرای تعداد زیادی از زائرین و گردشگران است.

 

بیشترین گردشگر شهرستان در حوزه گردشگری مذهبی است که فقط در نوروز سال 96، 25 هزار نفر به زیارت امام‌زاده‌های آرامیده در روستاهای جابوز، ارغا، میرآباد و شوراب رفتند.

مراکز اقامتی

مهم‌ترین مرکز اقامتی شهرستان خلیل‌آباد، اقامتگاه بوم گردی اشنو واقع در روستای جعفرآباد حاشیه کویر شهرستان به مدیریت خانم حسین زاده است.

 

سوغات و ره آورد سفر به شهرستان خلیل‌آباد «دیار تاکستان‌های سرسبز»

محصولات کشاورزی و باغی

شهرستان خلیل‌آباد با توجه به تنوع آب و هوایی، زمینه خوبی را جهت کشت محصولاتی نظیر انگور، زعفران، پسته، انار، گندم، جو، پنبه، کلزا، زیره آبی و دیم و محصولات جالیزی فراهم کرده است.

 

مهم‌ترین و اصلی‌ترین سوغات سفر به خلیل‌آباد خشکبار علی الخصوص کشمش سبز قلمی این شهرستان است که سالانه این محصول به سراسر کشور صادر می شود.

 

هنرهای سنتی و صنایع دستی

در شهرستان خلیل آباد هنوز مشاغل سنتی و هنرهای دستی تا حدودی رواج دارد. در این میان بافت قالی و انواع فرش‌های پشمی با نقشه کاسه و کوزه و غیره، گلیم‌بافی، فرت بافی، حصیربافی و پارچه‌های دست‌باف از اهمیت بیشتری بر خوردارند. همچنین از انواع مشاغل سنتی در خلیل آباد می توان به حرفه هایی مانند مسگری، نجاری، آهنگری و رویگری اشاره کرد و در حال حاضر هنر سفالگری در روستای ابراهیم‌آباد و نصرآباد این شهرستان ادامه دارد و صنایع دستی شهرستان را می توان از فروشگاه دائمی صنایع دستی نیلی پارسی واقع در مجتمع تجاری بهشت شهر خلیل‌آباد تهیه کرد.

 

انتهای پیام/