به گزارش صبح توس؛ بحران کم آبی واژه ای است که طی سال های گذشته  در کشورمان بسیار پررنگ شده  و در بسیاری از محافل پیرامون آن بحث می شود، بحرانی که بیش از آنکه یک دغدغه عمومی باشد، لقلقه زبان شده است.

 

لغت" بحران" در فرهنگ لغت معین به معنای " آشفتگی و تغییر حالت ناگهانی" و همچنین " بالاترین مرحله یک جریان" است؛ اما باید بپذیریم که جامعه ما نه تنها با معنای بحران آشنا نیست، بلکه آن را نیز باور ندارد.

 

به واسطه تغییرات اقلیم، نشانه های خشکسالی و بحران آب در بسیاری از استان های کشور مشهود است؛ اما استان خراسان رضوی یکی از استان هایی است که بیش از سایر استان ها با این چالش دست و پنجه نرم می کند؛ چراکه 91 درصد از مساحت آن در وضعیت خشکسالی قرار دارد و از مجموع 37 دشت آب در این استان 34 دشت وضعیت «ممنوعه» دارد و میانگین بارندگی این استان نسبت به میانگین بارندگی سالانه کشور حدود 42 میلیمتر کمتر است به همین دلیل بسیاری از کارشناسان حوزه آب معتقد هستند، سخت ترین تنش ها و چالش های آبی را در خراسان رضوی پیش رو خواهیم داشت.

 

سدهای استان هم تشنه اند

 

با وجود اینکه این استان 29 سد در حال بهره‌برداری در شهرستان‌های تربت حیدریه، قوچان، مشهد، خواف، درگز، سبزوار، تایباد، تربت جام، چناران، کلات و فریمان دارد؛ اما به دلیل کاهش بارندگی ها و برخی چالش های دیگر، حدود 80 درصد از آب مورد نیاز این استان از طریق چاه ها و منابع زیر زمینی تامین شده و تنها حدود 20 درصد از آب مورد نیاز این استان از طریق آب‌های سطحی، سدها، چشمه‌ها و قنات‌ها تأمین می‌شود.

 

بر اساس استانداردهای جهانی در شرایط مطلوب میزان برداشت از منابع آب تجدیدپذیر 40 درصد است؛ اما متأسفانه این رقم در کشور حدود 70 درصد و در خراسان رضوی حدود 130 درصد است که بیش از ظرفیت و سه برابر استاندارد جهانی از منابع تجدید پذیر در حال برداشت هستیم.

 

در حال حاضر بسیاری از روستاهای کشور به دلیل مشکلات ناشی از بحران آب تخلیه شده است و چنانچه روند خشکسالی ادامه یابد طی سال های آتی صدها روستا در خراسان رضوی با بحران شدید  کم آبی روبرو خواهند بود.

 

طبق آمار موجود، 517 شهر در کشور در آستانه تنش آبی قرار گرفته است و تعداد ۲۹ شهر خراسان رضوی که ۶۵ درصد جمعیت استان را تشکیل می دهند در شرایط تنش آبی و یا سربه سر قرار دارند.

جداسازی آب شرب از مصارف دیگر

 

در بسیاری از شهرهای کشور، یکی از عمده مشکلات حوزه آب، استفاده از آب شرب و شیرین در بخش های دیگر است، بطوری که طبق آمار رسمی حدود هفت درصد از آب شیرین کشور در بخش های کشاورزی و صنعت مورد استفاده قرار می گیرد و این در حالیست که تمام مسئولین به مصرف بهینه و صرفه جویی در بخش آب شرب و تصفیه شده، تاکید دارند.

 

در شرایط موجود، جداسازی آب شیرین و عدم استفاده از آن در صنایع و بخش کشاورزی نه تنها یک نیاز، بلکه یک ضرورت انکار ناپذیر است و می بایست مسئولین شهری برای عملی کردن آن اهتمام بیشتر و جدی تری داشته باشند.

چاه‌های غیرمجاز بلای جان منابع آب در خراسان رضوی

 

بخش کشاورزی با مصرف 89 درصد آب، پر مصرف ترین و بزرگترین مصرف کننده این عنصر حیاتی در کشور ما به شمار می آید که ناشی از عدم صنعتی شدن بخش کشاورزی و کم توجهی مسئولین و کشاورزان به شیوه های آبیاری نوین و جدید است.

 

در این میان ایجاد چاه های غیرمجاز بلای جان منابع آبی محسوب می شود به طوری که تعداد چاه‌های مجاز کشاورزی در خراسان رضوی حدود 9 هزار حلقه است که تقریباً به همین مقدار یعنی حدود هشت هزار و 500 حلقه چاه غیرمجاز ظرف سال‌های اخیر در این استان شناسایی شده که تعداد زیادی از آن‌ها طی سال های اخیر مسدود شده ‌است.

تنش آبی در قوچان جدی است

 

قوچان یکی از شهرهای خراسان رضوی با جمعیتی بالغ بر 180 هزار نفر است که طی سال های گذشته شاهد کاهش نزولات آسمانی بوده و تغییرات اقلیمی این شهر را با چالش و تنش آبی روبرو کرده است.

 

رئیس اداره هواشناسی قوچان در گفتگو با خبرنگار ما گفت: قوچان همچنان در شرایط خشکسالی قرار دارد و میزان بارندگی ها در این شهرستان از ابتدای سال زراعی جاری تاکنون تنها 38 میلیمتر بوده که نسبت به مدت مشابه سال قبل 38 میلیمتر کاهش داشته است.

 

حمید کامل نیکوکار طوسی با بیان اینکه از ابتدای سال جاری تاکنون میزان بارندگی ها 124 میلیمتر بوده که نسبت به مدت مشابه سال قبل 65 میلیمتر کمتر است، ادامه داد: طی سال های گذشته میزان بارندگی ها در این شهرستان کاهش داشته به طوری که سال 1392 با 177 میلیمتر کم بارش ترین سال بوده است.

 

وجود دو هزار و 400 حلقه چاه غیرمجاز در قوچان

 

فرماندار قوچان با تشریح وضعیت بهره وری تولید و مصرف آب در حوزه کشاورزی این شهرستان به این پایگاه خبری گفت: پایین بودن بهره وری در حوزه کشاورزی یکی از مشکلات عمده و بزرگ قوچان محسوب می شود به طوری که میزان تولید به ازای هر متر مکعب آب مصرفی حدود 860 گرم بوده که با افزایش 140 گرمی به هزار گرم افزایش یافته است.

 

علیرضا قامتی با بیان اینکه توسعه آبیاری نوین یکی از راهکارهای اصلی و مهم برای کاهش مصرف آب است، افزود: طی سال های گذشته 53 کیلومتر لوله برای این موضوع وارد شهرستان شده است که این آمار در طی چهار دهه اخیر کم نظیر است و خوشبختانه میزان هدر رفت آب کاهش یافته است.

 

وی با بیان اینکه پیشگیری از حفر و ایجاد چاه های جدید غیرمجاز به طور جدی در حال پیگیری است، ادامه داد: دو هزار و 400 حلقه چاه غیرمجاز در قوچان وجود دارد که در سال گذشته حدود 240 حلقه و در سال جاری حدود 240 حلقه دیگر مسدود شده است.

 

قامتی تصریح کرد: مدیریت تنش های احتمالی میان کشاورزان و روستائیان پس از مسدود کردن چاه های غیرمجاز نیز در دستور کار قرار گرفته است و به همین منظور به ازای چند حلقه چاه غیرمجازی که مسدود می شودطرح شبکه های آبیاری تحت فشار را با کمک های بلاعوض دولتی اجرا می کنیم.

 

رئیس شورای اداری قوچان نیز در این خصوص خاطرنشان کرد: اجرای طرح فراز و داربستی کردن باغات انگور از چهار سال پیش در این شهرستان آغاز شده است و ضریب بهره وری تولید را به طور چشمگیری افزایش داده و میانگین تولید انگور در هر هکتار از حدود 13 تن به 150 تن افزایش یافته است.

 

وی با بیان اینکه با استفاده صحیح از آبیاری شاهد کاهش 50 درصدی مصرف آب در حوزه کشاورزی هستیم، گفت: تغییر الگوی کشت و روی آوردن شهروندان به کشت زعفران به اقتصاد پایدار کشاورزی کمک خواهد کرد؛ اما نباید فقط به زعفران اکتفا کرد و می توان کشت گیاهان دارویی مشابه را نیز در دستور کار قرار داد و در این میان با توجه به تغییرات اقلیمی می بایست اینگونه تغییرات متناسب با نگاه کارشناسی باشد.

 

محدودیت منابع آب، تغییرات آب و هوایی، خشکسالی، برداشت بی رویه از منابع آب، افزایش روند آلودگی منابع آب، پایین بودن قیمت آب، فرسوده بودن و هدررفت آب در شبکه های توزیع آب شهری، کم توجهی به شیوه های آبیاری نوین در بخش کشاورزی و عدم رعایت الگوی مصرف در بخش خانگی از مهمترین چالش های حوزه آب در کشور و به ویژه در خراسان رضوی است.

 

باور بحران آب از سوی جامعه، فرهنگ سازی و اهتمام جدی مسئولین برای عملی کردن راهکارهای مقابله با چالش های آبی می تواند نقش موثری در مدیریت این بحران داشته باشد.

 

گزارش: جواد غلامی

انتهای پیام/